Donderdag 25/04/2019

Psychologie

Het gevaar van hokjesdenken en bemoeizieke ouders: angst, depressie en meer zelfdodingen

Beeld ter illustratie. Beeld BELGA

U dacht er als ouder goed aan te doen uw kroost te behoeden voor pijn en verdriet? Fout gedacht, zegt de Amerikaanse opiniemaker Greg Lukianoff. Door op te groeien in een té veilige cocon, zijn steeds meer Amerikaanse studenten afkerig van meningen die niet in hun wereldbeeld passen.

Al bijna twintig jaar staat Amerikaans advocaat Greg Lukianoff (45) universiteitsstudenten en academisch personeel bij wanneer hun vrijheid van meningsuiting in het gedrang komt. In al die jaren heerste een consensus dat die vrijheid een hoog goed was. Tot het een paar jaar geleden plotseling omsloeg. Studenten begonnen zich te verzetten tegen de komst van dwarse gastsprekers zoals diplomate Madeleine Albright en komiek Bill Maher. Ze wilden de grote literatuurklassiekers niet meer lezen omdat ze te vaak zijn geschreven door blanke mannen en kwetsend kunnen zijn voor bepaalde groepen. En vrouwelijke rechtenstudenten eisten dat ze colleges over verkrachtingszaken mochten overslaan.

Lukianoff onderzocht die omslag met psycholoog Jonathan Haidt: in 2015 voorspelden ze in een artikel een toename van mentale stoornissen onder studenten. Ze wezen op de gevaren van een academische cultuur waarin een soort eenheidsdenken ontstaat en voor een scherpere polarisatie in de samenleving. Het werd één van de vijf meestgelezen artikels ooit op de website van The Atlantic, en toenmalig president Obama verwees ernaar in een toespraak waarin hij het belang benadrukte om open te staan voor diverse standpunten.

En sinds eind vorig jaar is er ook een boek, The Coddling of the American Mind. Het stond al snel in de bestsellerlijst van The New York Times. Want de ontwikkeling die Lukianoff al vroeg signaleerde, gaat in een razend tempo. 

Ook in de jaren 60 en 70 waren studenten bedrijvig om gastsprekers te weren of om te klagen over discriminatie of seksisme op de campus. Wat is nieuw?

“De argumentatie is veranderd. Studenten verpakken hun protest vandaag in medische termen. Ze willen sprekers of lesstof censureren, omdat gevoelige onderwerpen hun ‘mentale gezondheid’ zouden schaden. Of omdat ze een zienswijze ‘kwetsend’ en zelfs ‘traumatisch’ vinden.”

Trekt u zulke psychische effecten in twijfel?

“Niet per se, maar mijn bezwaar is dat het contraproductief is om zo te denken. Als je voortdurend zegt dat je kwetsbaar bent, dan zul je kwetsbaar worden.”

Blijkt dat ook uit de cijfers?

“Zeker. Er is een dramatische toename van studenten die zich angstig of depressief zeggen te voelen. Ze melden zich véél vaker bij de psychische hulpverleners van hun universiteit. Er is bovendien een forse toename in het aantal zelfdodingen: 25 procent meer bij mannelijke studenten in vergelijking met het vorige decennium en 70 procent bij vrouwelijke studenten. Hier is iets zorgwekkends aan de hand.”

Dat is toch juist het bewijs dat jonge mensen inderdaad kwetsbaar zijn, zoals ze zelf zeggen?

“Nee, want mensen beschikken over een natuurlijke weerbaarheid. Als wij worden geconfronteerd met een gebeurtenis of situatie die stress veroorzaakt, worden we juist sterker en passen we ons aan. Daar hoef je niks voor te doen, dat is hoe ons lichaam werkt. Maar als we onszelf blíjven vertellen dat we zo kwetsbaar zijn, wordt het een selffulfilling prophecy.”

Beeld RV

Misschien hebben studenten vandaag meer kopzorgen dan vroeger? De klimaatverandering, terrorisme, seksisme, racisme... Is het niet logisch dat ze angstig en depressief zijn?

“Iedere generatie maakt zich zorgen over de toekomst. Vroeger, toen er overigens meer seksisme en racisme was dan nu, waren we misschien niet bang voor klimaatverandering, maar wel voor een kernoorlog.”

De polarisatie is wel toegenomen.

“Klopt. Demografen stellen vast dat de scheidslijnen in de Amerikaanse samenleving zich steeds meer op het niveau van de wijk of de straat afspelen. Je kunt opgroeien in een gezin dat op de Republikeinen stemt en nooit contact hebben met een gezin dat op de Democraten stemt. Zo wordt onze natuurlijke neiging tot hokjesdenken aangewakkerd: wij tegen zij.”

Wat kunnen we daaraan doen?

“Het hoger onderwijs zou hier een oplossing kunnen bieden. Het is goed dat we onszelf in twijfel leren trekken door naar afwijkende meningen te luisteren. Maar helaas gebeurt dat nog te weinig.”

Een recensent merkte op dat de studenten over wie u het heeft alleen maar sociale rechtvaardigheid eisen, maar dat u hen wegzet als mensen met een geestelijke aandoening die psychologische hulp nodig hebben.

(lacht) “Onzin. Ik neem de strijd voor sociale rechtvaardigheid heel serieus. Om die te winnen moet je jezelf een gewoonte aanleren. Voor je je verzet tegen zo’n gastspreker, moet je je afvragen of je misschien niet te veralgemenend of te veel in hokjes aan het denken bent. Die denkoefening helpt om angsten en depressiviteit te voorkomen.”

Dat is bekend terrein voor u. U was lange tijd depressief.

“Klopt. Ik werd opgenomen in het ziekenhuis, omdat ik een gevaar was voor mezelf. Cognitieve gedragstherapie heeft mij erbovenop geholpen. Het is een manier om in te gaan tegen de negatieve stemmen in je hoofd. Als een date bijvoorbeeld niet uitpakt zoals je had gehoopt, kun je jezelf de put in denken en concluderen dat je waardeloos bent en nooit een relatie zult hebben. Wanneer je echter een stap terugneemt en de situatie analyseert, zul je je snel realiseren dat je overdrijft.”

U verwijt ouders dat zij een generatie hebben opgevoed die niet kan omgaan met tegenslag. De studenten van vandaag zijn gewend geraakt aan veiligheid.

“We zien eerstejaarsstudenten die niet in staat zijn om zelfstandig een beslissing te nemen en hun ouders bellen om te vragen wat ze moeten doen. Dat komt omdat hun ouders altijd alles voor hen hebben geregeld. Daarom ontbreekt het veel studenten aan het gevoel dat ze zelf controle hebben over hun leven. Als ouders alles voor hun kinderen bepalen en hen voortdurend weghouden van onschuldige gevaren of van de mogelijkheid om eens een verkeerde keuze te maken en spijt of verdriet te hebben, dan zorgen ze ervoor dat hun kinderen angstiger door het leven zullen gaan. Dan missen jongeren de ervaring om het leven tegemoet te treden.”

Is kritiek op de gangbare stijl van opvoeden niet van alle tijden?

“Vast en zeker, maar je kunt de problemen van onze jongeren niet wegwuiven door het feit dat eerdere stijlen van ouderschap óók tot problemen hebben geleid.

“Ik heb oprecht medelijden met ouders, omdat ik uit ervaring weet – ik heb twee jonge kinderen – dat er een zekere groepsdruk is van andere ouders. Het leidt ertoe dat we allemaal onze kinderen overmatig beschermen, hun agenda volplannen en ons te veel met hun leven bemoeien. Het valt niet mee om daartegenin te gaan en om je kinderen wat meer ruimte te geven om te lummelen en zelf te ontdekken. Maar uit onderzoeken blijkt dat het juist heel goed is voor hun ontwikkeling, zelfvertrouwen en creativiteit als ze wat vaker zonder toezicht kunnen spelen en meer hun eigen gang mogen gaan.”

U werkt voor een organisatie die financieel wordt gesteund door rechtse, conservatieve geldschieters, zoals de steenrijke gebroeders Koch. Hoe beïnvloedt dat uw standpunten?

“Ach, ik verdedig de vrije meningsuiting van iedereen in het hoger onderwijs, of je nu links of rechts stemt. De associatie met rechtse, conservatieve geldschieters is een tactiek. Als je zo’n etiketje op iemand kleeft, geef je jezelf een excuus om niet naar zijn mening te hoeven luisteren. Het is net dát soort denken dat ik wil bekritiseren.”

©Humo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.