Donderdag 27/06/2019

Zika-virus

Het ene zika-complot is nog dwazer dan het andere

Deze muggen dragen het zika-virus over. Beeld EPA

Met het zika-virus grijpen ook de complottheorieën om zich heen. Je kon erop wachten, met zo'n geheimzinnig virus in een gebied waar het vaak ritselt van de intriges.

Zo zouden de geboortedefecten die aan het muggenvirus worden toegeschreven in werkelijkheid worden veroorzaakt door het larvengif voor muggen pyriproxyfen. Dat wordt geproduceerd door een dochterbedrijf van 's werelds lievelingszondebok Monsanto.

Wat er niet wordt bijgezegd, is dat dit verhaal komt van een beruchte Argentijnse actiegroep die geregeld wilde geruchten rondstrooit, dat het gif al 20 jaar op de markt is, dat het ook in andere landen wordt gebruikt en dat het ingrijpt op een muggenhormoon dat mensen niet hebben.

Bovendien is het middel uitvoerig getest, zegt muggenexpert Sander Koenraadt van Wageningen Universiteit. 'Het is nooit verkeerd om open te staan voor nieuwe suggesties. Maar het moet wel ergens op zijn gebaseerd, en niet op een losse aanname: hee, het middel doet iets met insecten, dan zal het ook wel iets met mensen doen.'

De schrijvende hoogleraar oncologie David Gorsky, die op zijn weblog al meerdere complottheorieën over zika heeft gefileerd, is cynischer: 'Toch knap dat het weer is gelukt om Monsanto de schuld te geven.'

Een andere theorie: niet het zika-virus, maar genetisch gemanipuleerde muggen zitten achter de problemen in Brazilië. Vorig jaar zette het Britse bedrijf Oxitec immers genetisch veranderde muggen uit in het land, bedoeld om de voortplanting van de mug te verstoren: dat kan onmogelijk toeval zijn. Wat men hier verzwijgt is dat de problemen ontstonden ver van de stad waar de genmuggen werden losgelaten.

Onduidelijk

Over het virus is nog veel onduidelijk, niet in de laatste plaats in hoeverre het echt verantwoordelijk is voor het verhoogde aantal gevallen van het kleinhoofdigheidssyndroom microcefalie bij baby's. In enkele gevallen werd het virus bij misvormde baby's aangetroffen.

'Maar microcefalie heeft vele mogelijke oorzaken en omgevingsfactoren zijn er daarvan maar één', laat het RIVM desgevraagd weten. 'Er is nog veel onderzoek nodig.'

Opgeteld bij de toch al scherpe sociaal-economische verhoudingen in het gebied, vormt die onduidelijkheid de ideale voedingsbodem voor allerlei complottheorieën, helemaal volgens het boekje dat massapsychologen en sociologen daarvoor hanteren.

Zo is er de 'proportionaliteitsneiging', de menselijke neiging om te denken dat grote gebeurtenissen grote oorzaken moeten hebben: onmogelijk dat een nietige mug zulke grote problemen geeft! Ook is er de 'intentionaliteitsneiging', de diep menselijke reflex om bij dubbelzinnige gebeurtenissen te denken dat er opzet in het spel is.

De geruchten zijn er niet minder om. Zo zou het virus zijn uitgedokterd door de Rockefeller Foundation in een poging de wereldbevolking te decimeren, denken sommigen.

Dat daarvoor misschien efficiëntere manieren zijn dan een niet dodelijk virus, komt minder bij de complotdenkers op. Een andere psychologische valkuil, de 'confirmatieneiging', maakt dat mensen vooral zoeken naar meer bewijs voor wat ze al denken, terwijl ze bewijs voor het tegendeel mentaal wegfilteren.

Een Braziliaanse dokter onderzoekt een drie maanden oude baby op het zika-virus. Beeld AP

Parade van complottheorieën omtrent het zika-virus


1. MONSANTO HEEFT HET GEDAAN!

Bron: De 'artsen voor de besproeide dorpen', een actiegroep uit Argentinië.

De theorie: De misvormde baby's worden geboren in gebieden waar men muggenlarven doodt met Monsanto's gif pyriproxifen. Eerdere zika-uitbraken gaven geen misvormde baby's.

Maar: Pyriproxifen wordt al veel langer gebruikt, is uitgebreid getest en richt zich op een muggenhormoon dat bij de mens niet voorkomt.

2. HET KOMT DOOR DE VACCINS!

Bron: Onder meer de invloedrijke anti-vaccinatieblogster 'Levi Quackenboss' (een pseudoniem).

De theorie: In Brazilië was men net begonnen zwangere vrouwen in te enten tegen difterie, tetanus en kinkhoest. En prompt begonnen de misgeboorten.

Maar: Dezelfde inenting wordt elders al veel langer gegeven en het vaccin wordt pas toegediend tussen de 27ste en 36ste week van de zwangerschap. Microcefalie is dan al ontstaan.

3. MUGGEN ZIJN GEMANIPULEERD!

Bron: Onder meer de voedingsweblog Honey Colony.

De theorie: De uitbraak vindt plaats in hetzelfde gebied waar eerder genetisch gemanipuleerde muggen zijn uitgezet. Geen toeval!

Maar: Het 'epicentrum' van de zikaproblemen ligt meer aan de kust. Bovendien is er geen plausibel mechanisme waarom genetische muggen tot misvormde baby's zouden leiden.

4. DE RIJKEN ZITTEN ERACHTER!

Bron: Diverse rechtse Amerikaanse blogs die waarschuwen tegen een 'nieuwe wereldorde'.

De theorie: De Rockefeller Foundation heeft het virus opgewekt als onderdeel van een wereldwijde ontvolkingscampagne. In samenwerking met onder meer de Wereldgezondheidsorganisatie.

Maar: Wetenschappers van de Rockefeller Foundation isoleerden het virus in 1947 in Oeganda tijdens een studie naar gele koorts; vandaar het verband.

Filipijnse vrouwen wachten met hun baby's op een medische controle. Hoewel het enige zika-geval in het land al vier jaar geleden opdook, riep een Filipijnse minister vrouwen op om hun zwangerschap uit te stellen. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden