Maandag 17/06/2019

antarctica

"Hele ecosysteem zal veranderen na afbreken grote ijsberg Zuidpool"

Beeld AP

De gigantische ijsberg - zo groot als de provincies Antwerpen en Oost-Vlaanderen samen - die zich heeft afgescheurd van de Zuidpool, vormt zowel uitdagingen als kansen voor het Antarctische mariene leven. Dat zegt het wetenschappelijk comité voor Antarctisch onderzoek (SCAR), dat deze week bijeen is in Leuven.

Volgens de SCAR-wetenschappers zal de hele voedselketen van de regio veranderen, met winnaars en verliezers tot gevolg. De habitat onder de ijsplaat, die duizenden jaren in totale duisternis was gehuld, zal nu blootgesteld worden aan zonlicht. Er kan daardoor een heel ander ecosysteem ontstaan. Zo zullen er microscopische algen uit het ijs vrijkomen en die kunnen krill en walvissen aantrekken.

Het afbreken van ijsbergen kan ook tot veranderingen leiden in de oceaanstromingen en het zee-ijs, vooral omdat er in de toekomst nog meer gelijkaardige gebeurtenissen verwacht worden. "Het is van vitaal belang dat we de impact ervan op het leven in de regio begrijpen", stelt de SCAR.

Draadje

De berg scheurde zich wellicht eergisteren af van ijsplaat Larsen-C die zo meer dan 12 procent van zijn massa is verloren. Al in 2011 werd de scheur voor het eerst waargenomen. Via satellieten konden wetenschappers volgen hoe die sindsdien gestaag groter werd, maar het laatste jaar ging het plots erg hard. Nog geen week geleden hing de ijsblok nog aan een draadje van vijf kilometer vast aan Larsen-C. Nu het stuk ijs zich volledig afscheurde, zou het een van de grootste ijsbergen ooit zijn.

IJsplaten zijn eigenlijk drijvende gletsjers en nemen, zoals een ijsblokje in een glas water, hun volume in water al in. Smelt de ijsberg, heeft dat dus amper effect op de zeespiegel. Belangrijker: deze ijsplaten werken als buffer voor het land dat zich erachter bevindt. Verdwijnt de hele ijsplaat, krijgen de gletsjers daar vrij spel om zich richting oceaan te begeven. En als we pech hebben, dreigt Larsen-C dezelfde weg af te leggen als zijn noorderburen.

Potentiële stijging

De ijsplaten Larsen-A en Larsen-B braken respectievelijk al in 1995 en 2002 helemaal af. "Sinds Larsen-A en -B verdwenen zijn, stroomt het landijs daar al twee tot acht keer sneller dan ervoor de zee in", vertelt professor polaire metereologie Michiel van den Broeke (Universiteit Utrecht). "Omdat er zich geen waanzinnige hoeveelheid landijs achter Larsen-C bevindt, betekent dat slechts een stijging van het zeewaterniveau met enkele centimeters mocht die ook verdwijnen. Maar zet dit proces zich door naar het zuiden, kom je in de buurt van de écht grote ijskappen, en praten we over een potentiële zeespiegelstijging van enkele meters. Maar evengoed groeit het ijs van Larsen-C opnieuw aan, tegen een snelheid van 1 kilometer per jaar."

Afbrekend en smeltend ijs op de Zuidpool: moeten we dan meteen naar de klimaatopwarming wijzen? "Met grote regelmaat breken er grote stukken ijs af van een ijsplaat, want dat maakt deel uit van een natuurlijke cyclus", legt van den Broeke uit. "Maar deze keer gebeurt het in een gebied waarvan we weten dat er de laatste 20 jaar door klimaatverandering al veel veranderd is, waardoor ijsplaten zoals Larsen-A en B gewoon in hun geheel opbreken. Als wetenschappers kunnen we deze informatie dus goed gebruiken om onze voorspellingen over Antarctica nauwkeuriger te maken." 

Ook andere disciplines jubelden, want een ecosysteem dat zich al minstens tientallen jaren in de duisternis onder de ijsplaat bevindt, wordt nu voor het eerst aan het zonlicht blootgesteld. "Zo kunnen algen, kriel en walvissen zich er ontwikkelen, maar zal de diepzeegemeenschap zich evengoed opnieuw moeten aanpassen", vertelt bioloog Anton Van de Putte. "Idealiter vinden er op korte termijn expedities plaats om deze unieke situatie te onderzoeken." Het valt moeilijk te zeggen welke weg de ijsberg, die wellicht de naam 'A68' zal dragen, zal opgaan. "Waarschijnlijk zal hij langzaamaan wegdrijven en uiteindelijk in kleinere stukjes opbreken richting de Zuidelijke oceaan", zegt van den Broeke nog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden