Woensdag 17/07/2019
Op het werk, in de pauze, overal eigenlijk doen mensen vandaag aan meditatie of mindfulness.

Mindfulness

Hallucinaties, angsten en apps die je asocialer maken: plots is meditatie niet meer zo top

Op het werk, in de pauze, overal eigenlijk doen mensen vandaag aan meditatie of mindfulness. Beeld Getty Images

Je kunt ervan doorslaan en het is als ‘een verdovend en commercieel product dat ons gevangenhoudt in de ratrace’. Plots krijgt meditatie de wind van voren. ‘Dit was te verwachten.’

Letten op je ademhaling en kijken hoe je gedachten voorbijdenderen. Het is niet meer alleen iets voor kaalgeschoren mannen in oranje gewaden. Het is een product dat je met een app op je smartphone binnenhaalt, een cursus die je baas je aanbiedt en iets wat je in de file doet. Want je wordt er kalmer en beter geconcentreerd van. En dat wil toch iedereen? Daarom zijn er ook honderden meditatieboeken, getuigenissen van BV’s en meditatieprojecten op scholen. Zelfs hyperkineet Marcel Vanthilt toont Vlaanderen meditatie in zijn tv-programma.

Maar al die rustig in- en uitademende mensen zijn brutaal wakkergeschud nu VRT-reporter Peter Brems getuigt hoe hij na een meditatietraining ging hallucineren. Tegelijkertijd verschijnen voorpublicaties uit het deze zomer te verschijnen boek McMindfulness, een snoeiharde kritiek door managementhoogleraar Robert Purser. Mindfulness is volgens hem ontaard in “een banale vorm van kapitalistische spiritualiteit die sociale en politieke verandering belemmert”. Het helpt ons alleen maar om nog harder te presteren in de ratrace en doet ons de oorzaken van angst, verdriet en andere ellende alleen bij onszelf zoeken.

“Dat is net waar het neoliberale systeem ons wil hebben”, stelt Purser. “Als we ongelukkig zijn omdat we ons werk verliezen, leningen niet kunnen betalen of onderuitgaan door te veel deadlines, dan moeten we maar ‘meer mindful zijn’. En dus vooral niet protesteren tegen de maatschappelijke oorzaken van stress en depressie, die ondanks al die meditatie toenemen.”

Misverstand

Verdienen die schaduwkanten onze aangescherpte aandacht? “Jazeker”, antwoorden professor psychologie Filip Raes (KU Leuven) en David Dewulf, oprichter van het Instituut voor Aandacht en Mindfulness. “Het klopt namelijk dat er over negatieve bijwerkingen zoals hallucinaties en paniekaanvallen te weinig bekend is”, zegt Raes. “Er is nu pas onderzoek naar, dus er is nog geen hard cijfer op te plakken. Maar zeker bij intense stages komt het soms voor. Meer kennis over wanneer precies en bij wie is nodig. Tegelijkertijd mogen we het kind niet met het badwater weggooien. De wetenschappelijke bewijzen dat mindfulness kan helpen tegen piekeren, angst, stress en depressie staan overeind.”

Het is ook een misverstand dat het aangename wellness is die voor iedereen werkt. “Net zoals bij psychotherapie sta je stil bij  je emoties en gedachten, dus ook de negatieve. Langzaam opbouwen en een erkende trainer zoeken zijn daarom essentieel.”

In het centrum van Dewulf volgden al 20.000 mensen trainingen. “Ik kan degenen die slechte ervaringen hadden op één hand tellen”, zegt hij. “Met mindfulness kun je negatieve emoties lichter maken. Maar dan moet je er wel eerst naar kijken en dat kan onaangenaam zijn. Ik werd er eerst ook onrustig van.”

Dewulf vindt het zeker positief dat onderzoekers meer zicht proberen krijgen op uitgesproken nare bijwerkingen. “Al wil ik ook onderzoek zien waarin die worden afgezet tegen de negatieve bijwerkingen van vijf uur Netflix kijken”, zegt hij.

Commercialisering

Dat het ons vooral minder sociaal actief maakt, betwisten beide experts. “Er is sterke commercialisering met al die apps, waardoor mensen het mogelijk niet uitvoeren zoals bedoeld”, zegt Raes. “Het dreigt zo ook een verplichting te worden. Ik hoor ouders die kritiek krijgen van andere ouders omdat hun kind nog niet mediteert. Maar onderzoek geeft wel aan dat wie mediteert daardoor net meer openstaat voor anderen.”

Dewulf vindt het zoals Purser aangeeft jammer dat meditatie is  gereduceerd tot hyperindividuele zelfzorg. “Oorspronkelijk gaat het net over meer en beter verbonden raken met anderen. “Daarom wijd ik daar mijn volgende boek aan en bieden wij nu ook trainingen in geweldloze communicatie”, zegt hij. 

In tegenstelling tot Purser ziet hij meditatie wel als verzet tegen de status quo. Dewulf: “Onze aandacht is permanent afgeleid van wat er echt in ons omgaat en ons afleiden is nu eveneens een erg lucratieve business. Mediteren is daar radicaal tegenin gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden