Zaterdag 16/10/2021

Wetenschap

Half miljard mensen weten niet dat ze obees zijn

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Omdat overgewicht niet precies genoeg wordt gemeten, zijn er ongeveer een half miljard mensen die te veel wegen maar dat niet weten. Omgekeerd zijn er mensen die volgens de huidige criteria obees zijn maar in feite gezond zijn. Nieuwe meetmethodes dringen zich op.

'Het zijn mijn zware botten', zo beweren te zware mensen vaak onterecht. Maar in de zoektocht naar een alternatief voor de Body Mass Index of BMI komen onderzoekers nu met datzelfde gegeven.

Uw BMI is uw gewicht (in kilogram) gedeeld door het kwadraat van uw lengte (in meter). Vanaf een BMI van 25 is er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie overgewicht, vanaf 30 obesitas, vanaf 35 ernstige obesitas.

Maar sommige mensen hebben meer spieren of zwaardere botten dan gemiddeld terwijl ze geen overtollige kilo's vet meezeulen en wel gezond zijn, ook al wijst hun BMI op overgewicht. Een bodybuilder die nauwelijks lichaamsvet heeft, kan dezelfde BMI hebben als iemand met een bierbuik. Omgekeerd kunnen mensen die van nature slank zijn heel wat lichaamsvet opstapelen zonder dat hun BMI op een risico wijst.

Dat schrijven de Amerikaanse professoren Daniel Hruschka (Arizona State University) en Craig Hadley (Emory University) in nieuw onderzoek gepubliceerd in vakblad Obesity Reviews.

Obesitas is een wereldepidemie met fatale gevolgen. Het aantal mensen dat ermee kampt verdubbelde tussen 1980 en 2014 en sinds dit jaar zijn er voor het eerst meer mensen met overgewicht dan met ondergewicht. In ons land heeft 48 procent van de volwassen overgewicht.

De aandoening is een sluipmoordenaar die tot een resem aan ziektes leidt, zoals cardiovasculaire aandoeningen, nierziektes, diabetes en sommige kankers. Net daarom pleiten gezondheidsexperts voor betere meetmethodes. Want er is volgens Hruschka en Hadley sprake van een onderschatting tussen de 400 tot 500 miljoen obese mensen wereldwijd omdat de BMI te onnauwkeurig is.

Zij werken aan een accuratere methode die wel rekening houdt met de lichaamsbouw. In Oost-Azië zijn er bijvoorbeeld veel meer slanke mensen dan in het Westen. Een van nature slankere Oost-Aziaat kan daardoor makkelijker onder de BMI-limiet duiken ook al heeft hij ongezond veel extra kilo's.

Caroline Braet, professor ontwikkelingspsychologie. Beeld rv
Caroline Braet, professor ontwikkelingspsychologie.Beeld rv

Geen vergelijkingspunten

Hruschka en Hadley stellen een 'natuurlijke slankheidsindex' voor. Dat is het te verwachten BMI binnen een bevolkingsgroep voor die door verstedelijking en stijgende welvaart zwaarder en zwaarder wordt. Vergelijk je iemands BMI daarmee, dan kun je veel preciezer inschatten vanaf welk gewicht het om overtollig ongezond vet gaat.

"Het is inderdaad een probleem. Er zijn geen ideale vergelijkingspunten", reageert professor ontwikkelingspsychologie Caroline Braet (UGent). "Wat was de gemiddelde BMI van een Belgische vrouw van 25 jaar in de jaren 80? Dat zou nuttig zijn. De BMI is slechts een schatting; ook lichaamsbouw, soorten vet en levensstijl zijn van belang."

Zo bleek uit recent Amerikaans onderzoek dat bijna de helft van een groep met overgewicht, een op de drie mensen met obesitas en 16 procent van mensen met zware obesitas eigenlijk 'metabolisch' gezond waren. Dat betekent dat hun bloeddruk en waardes aan cholesterol en andere vetten, glucose en insulineresistentie geen schade aangeven. Omgekeerd bleek 30 procent van de mensen met een 'gezond BMI' 'metabolisch ongezond'.

Braet: "De basisvraag moet inderdaad zijn of iemand cardiovasculair gezond is en dat meet je in het bloed of met scans die verschillende soorten vet aangeven." Zo is vet rond de buik meer geassocieerd met diabetes en hartziekte dan ander vet en ook mensen met een normaal BMI kunnen al een verhoogd risico hebben.

Vijf alternatieven zijn al onderzocht: de vetmassa-index, de vetvrije massa-index, de taille-omtrek, de verhouding taille-lengte en het percentage lichaamsvet.

Maar die methodes blijken duur, complex of ook niet precies genoeg. "Een recente analyse concludeert dat je beter naar levensstijl kijkt", zegt Braet. "Als iemands gewicht stabiel is en hij of zij eet voldoende gezond en beweegt genoeg, dan is dit vaak vanuit gezondheidsstandpunt niet problematisch en zegt de BMI op zich weinig."

105 miljoen mensen met obesitas in 1975 (wereldwijd)
641 miljoen mensen met obesitas in 2014 (wereldwijd)
41 miljoen kinderen onder vijf jaar zijn obees
48 procent van volwassenen in ons land kampt met overgewicht
13 procent van volwassenen in ons land heeft obesitas

Dure alternatieven

Ook An Vandeputte, coördinator van het Kennis- centrum voor eet- en gewichtsproblemen Eetexpert.be volgt die aanpak. "Wij adviseren artsen een nieuw Canadees model dat naast BMI en cholesterol ook eetgedrag, familiale belasting, levenskwaliteit, medicatiegebruik en de gewichtsevolutie doorheen de tijd meet."

Omdat de BMI in tegenstelling tot zo'n complexe analyses of scans en bloedonderzoeken heel eenvoudig en goedkoop is, zal de index echter niet zomaar vervangen worden. Maar de experts benadrukken dat als je zelf je BMI berekent, je dus niet altijd zeker bent of je al dan niet risico loopt op schade door te veel kilo's.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234