Zaterdag 06/06/2020

Haaienvinnen, cocaïne en een corrupte Nobelprijswinnaar

Beeld UNKNOWN

De homo sapiens, de tweevoetige aap die we zijn, ontstond ongeveer 200.000 jaar geleden in Afrika. De eerste haaien zwommen 420 miljoen jaar geleden in onze zeeën. Ze evolueerden 320 miljoen jaar lang tot wat ze nu al 100 miljoen jaar zijn. Wij zijn erin geslaagd om de jongste 20 jaar 90 procent van de oudste vertegenwoordiger op onze planeet uit te roeien. Hoofdzakelijk om soep van te maken.

Elk jaar worden ongeveer 100 miljoen haaien afgeslacht voor hun vinnen. In West-Europa alleen al is een derde van de Europese haaienpopulaties met uitsterven bedreigd, terwijl een extra 20 procent in onmiddellijk gevaar is om op de rode lijst te belanden. Wereldwijd is het nog dramatischer: de jongste 15 jaar is de populatie van veel haaiensoorten met ongeveer 90 procent gedaald.

We hebben het hier over een dier dat al meer dan 400 miljoen jaar in onze zeeën zwemt en dat binnen enkele jaren weggevaagd dreigt te worden omdat de vraag naar haaienvinnen, die voor de prestigieuze haaienvinsoep worden gebruikt, enorm is gegroeid vanwege de sterk toegenomen welvaart in Azië.

Geneest zogezegd alles: van kaalheid tot impotentie

De vinnen brengen in Azië honderden dollars op. Haaienvinnensoep wordt gezien als statusverhogend, een wondermiddel voor alles, van kaalheid tot impotentie. Het mag op geen enkel trouwfeest van de nieuwe middenklasse in China ontbreken. Eigenlijk heeft de vin geen smaak, maar ze wordt geserveerd in combinatie met onder meer kip en ham.

Chinezen geloven ondermeer dat haaien geen kanker kunnen krijgen (iets wat ondertussen is weerlegd) en wie dus veel haaienvinnen eet, krijgt geen kanker. Een fabeltje. Haaienvinnen bevatten grote hoeveelheden kwik en kunnen op lange termijn juist schadelijk voor onze gezondheid zijn.

Creatief met vin
Creatief zijn ze er wel mee. Een greep uit de menukaart van een restaurant in Shanghai: Dubbel zachtgekookte haaienvin met ham en kip in suprême soep - 880 renminbi (bijna 90 euro) voor vier personen. Gestampte haaienvin met vogelnest - 238 renminbi (24 euro). Gesmoorde haaienvin met zeevruchtensoep - 188 renminbi (19 euro). Andere gerechten kosten hooguit 50 renminbi.

Langzaam en wreed
Om ruimte uit te sparen voor de dure vinnen, worden die vaak afgesneden terwijl de haaien nog in leven zijn. De "ontvinde" lichamen worden dan terug in zee geworpen waar de haaien een langzame en wrede dood sterven.

Europa, de papieren haai zonder tanden
In Europa is het ontvinnen van haaien al jaren verboden. Maar volgens Irene Kingma, de woordvoerster van de internationale beschermingsorganisatie Shark Alliance, is het verbod tot nu toe hopeloos ontoereikend. "Ontvinnen is officieel verboden, maar er is een regeling waardoor je wel de vinnen aan boord mag afsnijden en het karkas en de vinnen in verschillende havens aan land mag brengen. Dat wordt eigenlijk niet gecontroleerd, dus die wet heeft ook geen tanden."

Er zijn drie takken van de visserij verantwoordelijk voor die aanslag. De commerciële visserij die zich specifiek richt op het vangen van haaien voor hun vinnen is de belangrijkste. De schepen blijven soms wekenlang vissen in internationale wateren waarna ze naar huis terugkeren met vele tonnen aan haaienvinnen. De karkassen worden gedumpt op zee zodat controle van het aantal gevangen haaien onmogelijk wordt.

Bonus
De bijvangst bij de jacht op ondermeer tonijn en zwaardvis met longlines (drijvende vislijnen die tot 100 kilometer lang kunnen zijn en waaraan duizenden haken hangen) is de tweede boosdoener. Toen de haaienvin nog geen lucratief product was, werden de haaien meestal losgesneden waarna ze een kans van meer dan 80 procent hadden op overleven. Tegenwoordig worden ze echter gezien als een bonus voor de vissers, die ze snel van hun vinnen ontdoen, teruggooien en verminkt, levend een zeer langzame, pijnlijke dood tegemoet doen zinken.

Kraamkamers
Een derde, minder grootschalige maar uiterst destructieve praktijk is de illegale visserij in natuurparken met kleine bootjes die dicht bij de kust kunnen komen. En dus niet makkelijk vindbaar zijn voor de kustwacht. Desastreus want net in de gebieden die door de haaien als kraamkamers worden gebruikt.

Maak plaats voor de inktvis

Omdat de haaien bovenaan de voedselketen staan, vervullen ze een sleutelrol binnen het ecosysteem. Wanneer haaien uit het systeem verdwijnen, gaan andere zeedieren floreren, en dan gaat de hele voedselpiramide om zeep. Er zijn daar al voorbeelden van. In de zee van Baja California in Mexico zijn de haaien verdwenen en is hun plaats ingenomen door de Humbolt inktvis. Die hebben het visbestand in recordtijd gedecimeerd. Ze vallen er zelfs zwemmers aan.

Seks op latere leeftijd
Haaien zijn extra gevoelig voor overbevissing. Zoals met alle grote roofdieren hebben ze een zeer geavanceerde manier van voortplanten. Hun levenscyclus lijkt meer op die van dolfijnen en walvissen dan op die van andere vissen. Dat houdt in dat ze er lang over doen om volwassen te worden (een walvishaai is pas na meer dan 15 jaar geslachtrijp) en ze weinig jongen voortbrengen (voor veel soorten slechts 1 tot 4 per jaar).

Van hier naar Hong Kong
In West-Europa zijn België, Portugal, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en vooral Spanje de boosdoeners wat betreft het ontvinnen van haaien. Spanje zou om en bij de 100.000 ton haaienvinnen verhandelen per jaar. Het gaat allemaal richting Hong Kong, dat de verdeelschijf is voor afnemers wereldwijd.

Watson en de maffia

We hebben het hier over een miljardenbusiness. Een mooi voorbeeld van de verwevenheid tussen de maffia en de visserswereld komt van Paul Watson, een Canadees milieu- en dierenrechtenactivist. Hij is de oprichter en voorzitter van de Sea Shepherd Conservation Society. U kent Watson van een ander tv-fenomeen genaamd Whale Wars.

Corruptie
Volgens Watson is Costa Rica één van de grootste haaienkillers op aarde. "In de haven van Puntarenas controleert de haaienvinnenmaffia de politie en de rechtbanken en hebben zij de lokale politici omgekocht. En hun tentakels reiken tot in de regering. We hebben de haaienpopulatie in de wateren rond Cocos Eiland en langs de kust van Costa Rica in de gaten gehouden en die neemt in een alarmerend tempo af. Het wordt weliswaar gemarginaliseerd door de politieke en bureaucratische corruptie van Costa Rica", aldus Watson.

"De illegale haaienvinnenindustrie draait om dezelfde criminelen als de illegale drugshandel. Het uitschakelen van de haaienvinners in Costa Rica zou ook voordeel opleveren voor het aanpakken van de drugshandel", meent Paul Watson.

Cocaïne in haaien
Dat Watson wel eens gelijk kan hebben, blijkt uit de vangst van een in totaal 870 pakken cocaïne met een totaal gewicht van 894 kilo cocaïne, verstopt in de bevroren karkassen van haaien aan boord van het door Mexicaanse autoriteiten inbeslaggenomen schip Dover Strait. Die haaien waren aan boord van het vrachtschip geladen in de haven van Puntarenas, waar de illegale haaienvinnenindustrie opereert in alle openheid en zonder bemoeienis van de politie.

Witwassen
Julie Anders van Shark Angels, de afdeling van Sea Shepherd die zich op de bescherming van haaien richt: "Het is algemeen bekend dat drugdealers hun geld witwassen in de haaienvinnenindustrie. Met de snelheid waarmee haaien uit onze oceanen verdwijnen, zal de waarde van de haaien straks misschien wel veel groter worden dan die van de cocaïne."

8.000 euro voor vin
De Taiwanese maffia is de organisatie die het zaakje momenteel controleert. In Taiwan is er geen verbod op haaienvinnen. Een filmploeg van Planet in Peril volgde het schip Gruida U Ruey 1, geladen met 30 ton (!) op de daken van Puntarenas gedroogde haaienvinnen naar Kaohsiung. Vanuit de Zuid-Taiwanese havenstad werden de vinnen verdeeld naar Hong Kong, China en Singapore. Het ging om meer dan 50.000 stuks. Kleintjes zijn 75 euro waard, grotere 250. Vinnen van de magnifieke walvishaai, de grootste vis ter wereld kunnen makkelijk 8.000 euro opleveren.

Smeergeld
Waarom Costa Rica, ondanks protest uit de hele wereld, dat allemaal laat gebeuren? Een voorbeeld. In december 2003 bezocht de toenmalige Costa Ricaanse president Abel Pacheco Taiwan. Hij kreeg naast een ere-doctoraat van de Taiwanese regering meteen ook 20 miljoen euro voor de constructie van een conventiecentrum in San José. Zomaar. Een jaar eerder, in het midden van zijn campagne, kreeg de partij PUSC van de president 500.000 dollar gestort via een Taiwanese overheidsbank. 300.000 van een zekere Sunshine Company en nog eens 200.000 van iets dat Pacific Company heette.

We hebben ze niet gevonden, net zo min als onze collega's bij La Nacion in San José, omdat ze simpelweg niet bestaan. Het zijn papieren bedrijven die de Taiwanese regering gebruikte om Costa Ricaanse politici om te kopen zodat de miljardenbusiness van de haaienvinnen kon doorgaan. Dat de Taiwanese overheid zeker wou spelen, blijkt uit een gift van 300.000 dollar aan Rolando Araya Monge, de tegenkandidaat bij partij PLN.

El presidente
In de partijkassen van PUSC en PLN belandde dat jaar nog eens 2,3 miljoen dollar uit Taiwan. De sterke man bij PLN was en is Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez, die nu president is van het land. In 1987 won hij de Nobelprijs voor de Vrede vanwege zijn inspanning een einde te maken aan de burgeroorlogen in verschillende Centraal-Amerikaanse landen. (mvl)

Deze maand neemt Planet Watch u mee op een ontluisterende trip door de oceanen van de wereld. De reeks 'Naar het einde van de zee' gaat over de belabberde toestand van onze zeeën en het effect daarvan op ons en onze toekomst. De jongste vijftig jaar is 90 procent van wat door de mens als eetbaar visbestand wordt aangezien gewoonweg verdwenen. Als we doorgaan op het huidige elan met vissen en vervuilen, dan zijn binnen dertig jaar alle oceanen dood.

Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234