Woensdag 27/05/2020

Wetenschap

Grote kraters van dwergplaneet Ceres uitgewist door ijsvulkanisme

Dwergplaneet Ceres heeft geen kraters. hoe kan dat?Beeld Southwest Research Institute

Elk kind weet het: hoe mooi je zandkasteel ook is, zodra de vloed opkomt wordt het weggevaagd. Iets soortgelijks moet lang geleden op de dwergplaneet Ceres zijn gebeurd. Daar blijken de grootste inslagkraters uitgewist te zijn. Niet door vloeibaar water, maar vermoedelijk door traag stromend ijs.

Als op Ceres sprake is geweest van ijsvulkanisme, moet er nog altijd veel water onder het oppervlak zitten. Er zijn al eerder indirecte aanwijzingen gevonden voor zo'n nat inwendige, maar dat het oppervlak op zo'n ingrijpende manier is ververst, komt als een verrassing. Een belangrijke vraag is hoe een klein hemellichaam als Ceres zo veel inwendige activiteit kan vertonen. En waar die grote hoeveelheden ijs vandaan komen - Vesta, een andere planetoïde, bestaat bijvoorbeeld grotendeels uit gesteenten.

Eén theorie is dat Ceres niet in de zogeheten planetoïdengordel is ontstaan, maar op veel grotere afstand van de zon, buiten de baan van de verste planeet Neptunus. Dat zou een heel nieuw licht werpen op de ontstaansgeschiedenis van het zonnestelsel.

Ruimtepuin

Ceres is het grootste hemellichaam in de planetoïdengordel, tussen de banen van de planeten Mars en Jupiter. Daar zweven talloze brokken ruimtepuin rond - overblijfselen uit de ontstaansperiode van het zonnestelsel.

De grootste twee, Ceres (950 kilometer in middellijn) en Vesta (525 kilometer), zijn de afgelopen jaren in detail bestudeerd door de Amerikaanse ruimtesonde Dawn. Vesta vertoont talloze grote littekens van zware kosmische inslagen in het verleden. Precies wat je verwacht in zo'n puingordel, waar grote en kleine planetoïden voortdurend met elkaar in botsing komen.

Maar vergelijkbare grote inslagkraters zijn op Ceres nergens te vinden. De grootste, Kerwan genoemd, is 280 kilometer in middellijn; slechts zestien kraters zijn groter dan 100 kilometer. Terwijl je op een dwergplaneet als Ceres een dozijn kraters van meer dan 400 kilometer zou verwachten, en een stuk of vijftig groter dan 100 kilometer.

Vage sporen

De verklaring, volgens Dawn-onderzoekers in een artikel dat vandaag verscheen in Nature Communications: grote, oude kraters zijn uitgewist door geologische activiteit. Wie de Dawn-foto's goed bestudeert, ziet met een beetje goede wil de vage sporen van minstens drie inslagbekkens van 800 kilometer groot. Maar er ligt jonger materiaal overheen, en daarop komen alleen kleinere kraters voor.

Dawn draait sinds voorjaar 2015 in een baan om Ceres. Een voorstel om de ruimtesonde nog naar een derde, kleinere planetoïde (Adeona) te sturen, is onlangs door NASA afgewezen. In plaats daarvan blijft de ruimtesonde rond Ceres cirkelen. Misschien wel lang genoeg om kleinschalig ijsvulkanisme te kunnen zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234