Donderdag 20/01/2022

Gevangenissen worstelen met aanvraag tot euthanasie

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Drie gevangenen vroegen het afgelopen jaar om euthanasie. Wettelijk is dat mogelijk, vanzelfsprekend is het niet. De gevangenisdirectie zoekt nu naar een oplossing. Ondertussen stierf al een aanvrager.

Sofie Vanlommel

Gevangenen met een ziekte die hun lichaam dodelijk aantast, maken kans op vrijlating om medische redenen. Buiten de gevangenismuren kunnen ze met hun euthanasieaanvraag bij een arts terecht. Maar wat met iemand die zijn opsluiting psychisch niet aankan?

"We krijgen van gevangenen steeds vaker de vraag om hun leven te beëindigen", zegt Francis Van Mol, hoofd van de Penitentiaire Gezondheidsdiensten. "Het staat hen vrij om die vraag te stellen. We willen wel eerst uitmaken of het om een weloverwogen aanvraag gaat, en niet om een opwelling. Dat zou begrijpelijk zijn, bij mensen die een zeer lange celstraf moeten uitzitten of bij geïnterneerden die inzien dat hun situatie uitzichtloos is. Denk niet dat een arts in de toekomst bij wijze van spreken cel 543 binnenwandelt om euthanasie uit te voeren. Dat zal in alle discretie gebeuren, in een serene omgeving en door specialisten. Maar het is onvermijdelijk dat we ooit op de vraag om euthanasie moeten ingaan."

Zelfverklaard pedojager Marcel Vervloesem was begin 2009 de eerste die achter de tralies om euthanasie vroeg omdat hij van de medische vleugel van de gevangenis van Brugge naar een observatiecel werd overgeplaatst. Vervloesem, veroordeeld voor kindermisbruik, keerde op zijn stappen terug na zijn overplaatsing naar de gevangenis van Turnhout.

De afgelopen maanden kreeg Van Mol drie keer de vraag om euthanasie. In een geval ging het om een man (de identiteit wil Van Mol niet vrijgeven) met een ongeneeslijke, dodelijke spierziekte. Nog voor de vraag beantwoord kon worden, kwam hij in november vrij om medische redenen. Hij overleed enkele weken later. "Dus het probleem had zichzelf opgelost", zegt Van Mol. "Het is niet de eerste keer dat iemand vrijgelaten wordt om gezondheidsredenen, om daarna thuis palliatieve zorg te krijgen of in familiekring te sterven na euthanasie."

Twee andere vragen, van mannen die zeggen dat ze ondraaglijk psychisch lijden, liggen nog in de schuif. Een van hen is al twintig jaar geïnterneerd. "Die man zegt dat hij het niet meer ziet zitten en dat hij er een einde aan wil maken", zegt Van Mol. "Hij wordt nu begeleid door een psychiater."

De kans dat hij een beroep kan doen op euthanasie, is volgens professor palliatieve geneeskunde Wim Distelmans (VUB) klein. "Het is buiten de muren al niet evident om aan te tonen dat je ondraaglijk psychisch lijdt en in een uitzichtloze situatie verkeert. Dat zijn de voorwaarden om met enkel een psychische aandoening een beroep te doen op euthanasie. Ik heb de vraag om informatie over levensbeëindiging als arts vijf keer gekregen van binnen de gevangenis. Dan gaat het om mondige mensen die de weg naar informatie vinden. Ik ben er zeker van dat we hier over het topje van de ijsberg spreken."

Ethische angels
Binnen de gevangenismuren krijgt het euthanasievraagstuk een paar ethische angels, merkt criminologe Sonja Snacken (VUB). Zij onderzoekt de komende vier jaar psychisch lijden achter de tralies, in ziekenhuizen en in psychiatrische instellingen. "De context van een gevangenis maakt de vraag veel complexer", zegt Snacken. "Want 'lijden' is een onderdeel van een gevangenisstraf die wordt opgelegd."

Onderzoek heeft aangetoond dat opsluiting in de gevangenis depressies kan veroorzaken. Een gedetineerde stapt uit zijn vroegere sociaal leven, de band met zijn familie wordt verbroken en zijn werk is hij kwijt. Wat als iemand zodanig lijdt onder opsluiting dat een dergelijke depressie uitzichtloos en ongeneeslijk wordt? "Als er in dat geval wordt ingegaan op de vraag naar euthanasie, betekent dat het invoeren van een verkapte vorm van de doodstraf", zegt Sancken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234