Donderdag 17/06/2021

NieuwsWetenschap

Geen skeletresten, maar wat uitwerpselen en bloed in oude grotten leveren neanderthaler-DNA op

null Beeld PA
Beeld PA

Eeuwenlang hebben onderzoekers oude grotten afgespeurd, op zoek naar overblijfselen van neanderthalers. Op die manier leert men nog steeds bij over de uitgestorven mensensoort en de evolutionaire tijdlijn. Dat wordt in de toekomst wellicht een beetje makkelijker dankzij een nieuwe techniek waarbij slechts wat vuil uit de oude grotten voldoende is. Dat schrijven onderzoekers in het vaktijdschrift Science.

Bij deze nieuwe techniek komen geen botten, tanden of andere skeletresten - die eerder zeldzaam zijn - van uitgestorven mensensoorten te pas. Enkele minuscule sporen van genetisch materiaal in de sedimentaire gesteentes zijn voldoende. Kortom, als een neanderthaler uitwerpselen of bloed heeft achtergelaten in zijn toenmalige woonplaats is dat voldoende voor onderzoekers om het DNA te kunnen extraheren uit het bodemmateriaal.

Mensen en dieren verliezen continu genetisch materiaal; als ze hun behoefte doen, bloeden, hun haren of huid verliezen. Dat genetisch materiaal wordt vervolgens geabsorbeerd door de ondergrond. En onder gunstige omstandigheden (lees: in donkere koude grotten) kan dat materiaal vervolgens wel honderden, zelfs duizenden jaren bewaard blijven. Maar het DNA ook effectief uit de ondergrond recupereren, is wetenschappers nu pas gelukt, en wel in maar liefst drie verschillende grotten in Europa en Siberië.

Mitochondriaal versus nucleair DNA

Afgelopen jaar slaagden wetenschappers er reeds in om DNA-sporen van de denisovamens te recupereren uit het vuil van de grotten waar ze leefden. Het ging daar echter om mitochondriaal DNA (mtDNA), overvloedig aanwezig maar minder informatief dan nucleair DNA.

“Mitochondriaal DNA wordt enkel van de moeder geërfd. Het verraadt slechts een klein stukje van je afkomst”, legt hoofdonderzoeker Benjamin Vernot uit. “Maar als je kijkt naar de nucleaire genomen van mensen, neanderthalers of de denisovamens, kan je berekenen in welke mate ze verwant aan elkaar waren of met hoeveel ze precies waren.”

Het is een veelbelovende methode die heel wat hiaten kan invullen wat ons evolutionaire verleden betreft. “We lossen de beperking van het vinden van menselijke resten op en breiden het aantal plaatsen dat mogelijk geschikt is voor onderzoek drastisch uit”, zo besluit Vernot. “Nu kunnen we het DNA bestuderen van veel meer menselijke populaties en in veel meer gebieden dan tot nu toe voor mogelijk werd gehouden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234