Dinsdag 30/11/2021

4 vragen

Gedaan met steak? Zo (on)gezond is rood vlees echt

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Verwerkt vlees, zoals spek, worst en ham, veroorzaakt wel degelijk kanker. Dat stelt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vandaag in een rapport. Rood vlees, zo zegt de WHO, is "waarschijnlijk kankerverwekkend", maar het bewijs daarvoor is beperkt. Hoe ongezond is dat rood vlees nu eigenlijk, en zijn er manieren om het toch op een gezonde manier te kunnen eten?

In haar rapport wil de Wereldgezondheidsorganisatie vooral de consumptie van verwerkt vlees ontraden. Dat is vlees dat bewerkt is om de houdbaarheid te verbeteren of de smaak te veranderen. Gerookt of gedroogd vlees, of vlees waaraan zout of bewaarmiddelen zijn toegevoegd, vallen allemaal onder de noemer van verwerkt vlees.

Vijftig gram verwerkt vlees per dag - dat is minder dan twee sneetjes spek - verhoogt de kans op darmkanker met achttien procent.

Anders dan voorspeld, gaat de WHO niet de strijd aan met rood vlees in het algemeen. Volgens de organisatie is het bewijs beperkt, al is rood vlees wel "waarschijnlijk kankerverwekkend".

Hoe ongezond is rood vlees nu echt?

Ronduit stellen dat rood vlees ongezond is, zou verkeerd zijn. Het bevat immers grote hoeveelheden ijzer en vitamines B, voedingsstoffen
die ons lichaam nodig heeft. Bovendien is rood vlees de rijkste bron van liponzuur, een krachtige antioxidant.

Maar diverse studies, onder andere van het World Cancer Research Fund en het American Institute for Cancer Research, linken een grote consumptie van rood en verwerkt vlees aan een verhoogd risico op darmkanker. Datzelfde risico is niet aangetoond bij wit vlees, zoals kip.

Paradoxaal genoeg vermoeden wetenschappers dat net het ijzer, dat ons lichaam zo broodnodig heeft, in rood vlees een belangrijke kankerpromotor is. Vlees bevat heemijzer, in tegenstelling tot het non-heemijzer in plantaardige voeding. "Het grote voordeel van heemijzer is dat het heel herkenbaar is voor ons lichaam en het dus gemakkelijker opgenomen wordt", legt Michaël Sels, oncologisch diëtist van het UZA, uit. "We hebben zeker ijzer nodig, en heemijzer kan helpen om gemakkelijker aan die behoefte te voldoen."

Maar er is dus ook een nadeel: "Heem kan bepaalde stofjes stimuleren in de darm, die schade aan de darmwand kunnen veroorzaken. Op die manier kan daar eventueel een darmtumor ontstaan."

De Hoge Gezondheidsraad adviseert niet meer dan 500 gram rood vlees per week te eten. Dat betekent echter niet dat u darmkanker krijgt indien u meer eet. Hoe darmkanker exact ontstaat, is nog onduidelijk. Wel zijn er, naast genetische aanleg, vijf gekende risicofactoren: overgewicht, roken, fysieke inactiviteit, alcohol en rood vlees.

Daarnaast zijn er aanwijzingen dat een te hoge consumptie van rood vlees het risico op slokdarm-, pancreas-, maag-, baarmoeder-, long- en blaaskanker zou kunnen verhogen. En er zouden risico's zijn voor hart en bloedvaten, onder andere door de invloed op het cholesterolgehalte in het bloed.

Maar rood vlees volledig van uw menu schrappen, is volgens Sels niet aan te raden. "Het bevat ook vitaminen en mineralen die nodig en goed zijn. We gaan rood vlees dus zeker niet ontraden, maar we raden wel aan om de bovengrens van 500 gram per week te respecteren."

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Zijn er rode vleessoorten die gezonder zijn dan andere?

Sommige vleessoorten zijn inderdaad gezonder, maar de voordelen manifesteren zich vooral voor hart en bloedvaten. "Sommige vleessoorten zijn magerder dan andere", zegt Sels. "Maar als we kijken naar het heemijzer, zijn de verschillen niet heel groot."

Zo zou struisvogelvlees minder rijk zijn aan vet en cholesterol. Diverse gezondheidssites halen dan weer aan dat graskoeien minder vet zijn dan graankoeien. Hiervoor bestaat volgens Sels echter onvoldoende bewijs. "Er zijn veel factoren die een invloed kunnen hebben", zegt hij. "Zoals het gebruik van pesticiden of antibiotica."

Wel krijgt vers vlees zeker de voorkeur boven verwerkte vleeswaren. "Dat heeft vooral te maken met de bewerkingen en eventuele toevoegingen", zegt hij. "Eet je 500 gram rood vlees per week, kies dan liefst niet voor worst, préparé of salami, maar bij voorkeur voor vers vlees."

Hoe kan u rood vlees zo gezond mogelijk eten?

Hoe gezond of ongezond uw biefstuk is, hangt vooral af van de bereidingswijze. "Dat is voor een stukje kip niet anders", zegt Michaël Sels. "Als je een kipfilet zwartblakert op de barbecue, heeft die hetzelfde kankerverwekkende effect als een biefstuk."

Enkele tips van The Shaw Academy, die een online opleiding voedingsleer organiseert:
- Varieer: braden, koken, grillen, roosteren, stomen en roerbakken zijn gezonde alternatieven voor frituren.
- Gebruik een antikleefpan en beperk de gebruikte hoeveelheid vetstof.
- Kies voor de magerste stukken vlees. Algemeen beschouwd bevatten rund-, lams- en varkensvlees het meeste vet, al zijn er ook stukken die magerder zijn zoals entrecote, ossenhaas of varkenshaas. Hoe vet een stuk rundvlees is, kan u zien aan de witte marmering. Minder wit betekent minder vet.
- Laat het vlees in zijn eigen vet bakken en verwijder het overtollige vet alvorens af te kruiden.

Zijn er gezonde alternatieven?

Rood vlees volledig weren, is dus niet nodig. Wel is het volgens Michaël Sels aan te raden te variëren. "Nu en dan een stukje rood vlees mag zeker", zegt hij. "Je kan afwisselen met wit vlees en vis, die in mindere mate ook ijzer bevatten. Af en toe een vegetarische dag inlassen, kan ook zeker geen kwaad."

Wilt u uw consumptie van rood vlees verminderen, dan zijn dit alvast enkele gezonde alternatieven:

Vis
Vis zit boordevol eiwitten en vitamines, en bevat relatief gezien minder calorieën.

Kip
Deze magere vleessoort is rijk aan eiwitten en gezonde aminozuren.

Eieren
Eieren zijn bijzonder rijk aan vitamine B12 en zijn de gemakkelijkste bron van eiwitten.

Noten
Noten zitten niet alleen boordevol eiwitten, ze bevatten ook onverzadigde vetten die gezond zijn voor het hart.

Bonen en peulvruchten
Peulvruchten zijn een goede bron van eiwitten en vezels. Ze helpen de bloedsuiker in balans te houden en verlagen de cholesterol.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234