Dinsdag 12/11/2019

Klimaatverandering

Galjoenen en bomen bewijzen het: meer storm op komst

Een blik in het verleden leert ons over de stormen van de toekomst. Beeld EPA

Orkanen mogen dan een jaarlijks fenomeen zijn, erg veel historische informatie bestaat er niet. Dankzij erg inventief onderzoek van de Belgische Valerie Trouet is dat er nu wel. Zij bekeek scheepswrakken uit de periode na Columbus en gunt ons een stormachtige blik in de toekomst.

Wat hebben een Spaans galjoen uit 1495, een dennenboom uit Florida en klimaatverandering met elkaar gemeen? Ik hoor u al zuchten bij het vooruitzicht van een breedvoerige grap, maar het zijn wel degelijk de hoofdingrediënten van een net gepubliceerd onderzoek dat ons de nodige inzichten verschaft over orkanen. Valerie Trouet heeft samen met collega's aan de hand van gezonken schepen en Amerikaanse dennenbomen aangetoond dat er minder orkanen en tropische stormen waren tussen 1645 en 1715, een periode die te boek staat als het maunderminimum, de koudste periode van de kleine ijstijd.

Het idee is ontstaan op een terras in Tuscon, in de Amerikaanse staat Arizona. Trouet, die aan de universiteit van Arizona onderzoek doet naar jaarringen van bomen, zat er met twee collega's voor een congres. De ene bestudeert de impact van orkanen op bomen aan de universiteit van Zuid-Mississippi, de andere heeft een achtergrond als archeologe en houdt zich aan de universiteit van Santiago de Compostela bezig met scheepswrakken. Daarop hebben de drie besloten om op historische orkanenjacht te gaan. "De officiële databank van orkanen in de Atlantische Oceaan bestaat pas sinds 1851", zegt Trouet vanuit Arizona. "Voor het overige moeten wetenschappers zich vooral baseren op sedimenten, en dat beperkt de precisie tot enkele tientallen jaren."

Onderzoekster Valerie Trouet. Beeld kos

Historische orkanenjacht

De meest toegankelijke historische documenten rond de Caraïben, een van de actiefste orkaanzones ter wereld, hebben de drie onderzoekers naar 1495 geleid, de periode net na Columbus voet aan wal zette op de Caraïben. "We hebben alle scheepswrakken gefilterd die door weersomstandigheden zijn gezonken, of waar er geen oorzaak bekend was", zegt Trouet. Schepen waar vuur of een menselijke fout in het spel was, hebben de selectie niet gehaald. Uiteindelijk bleven er 657 Spaanse schepen over.

Wat meteen opviel was dat er veel minder Spaanse schepen op de oceaanbodem eindigden tussen 1645 en 1715. Die periode komt netjes overeen met het koudere maunderminimum, wanneer ook het wateroppervlak, een van de voedingsbodems van orkanen, kouder was. Volgens de eerste analyse kreeg de regio rond de Caraïben minder orkanen en tropische stormen te verduren.

Om de bevinding kracht bij te zetten hebben Trouet en haar collega's dan naar de enige nog levende getuigen uit die tijd gekeken: de bomen. Meerbepaald 38 dennenbomen die op het Big Pine Key-schiereiland van Florida groeien. Een van de mede-auteurs had al aangetoond dat stevige winden en zout water dat aan de wortels komt, beide het gevolg van orkanen, een rem op de groei van de bomen zet. In een gebied als de Florida Keys, dat op het pad van menig orkaan ligt, is dat zelfs een van de hoofdredenen voor een gestokte groei. De auteurs hebben in de jaarringen dus perfect kunnen aflezen wanneer er orkanen waren, en wanneer niet.

Die informatie bleek te bevestigen wat de onderzoekers al in de scheepswrakken hadden kunnen zien: dat er een pak minder orkanen waren tijdens het koudere maunderminimum, tot 75 procent minder. Daarmee krijgen we een veel bredere kijk op orkanen dan tot nu toe mogelijk was. En over een veel langere termijn, waardoor we meer informatie hebben en beter kunnen anticiperen op zware orkanen die aan land gaan.

De studie doet geen voorspellingen over orkanen, benadrukt Trouet, maar toch geeft het werk een akelige blik op de toekomst. Als koud weer en water ons behoeden voor orkanen, is de logische redenering dat warm weer orkanen voedt. Er spelen uiteraard meer elementen dan alleen de warmte van het oppervlaktewater, zoals de temperatuur in de bovenste lagen van de atmosfeer of zelfs zand en stof dat uit Afrika de oceaan in waait, maar de studie toont wel degelijk aan dat er een sterke link is tussen de temperatuur aan het wateroppervlak en orkanen. Hoe destructief die zijn, kunnen we jaarlijks in de kranten en journaals zien. Hoe destructief ze nog kunnen worden in een opwarmend klimaat, stipt deze studie in elk geval deels aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234