Zondag 20/09/2020
De fossielenvindplaats in het zuidwesten van China is goed voor vele ontdekkingen. Er is inmiddels ook een museum.

Wetenschap

Fossiel in fossiel is unieke vondst: ‘Alsof een volwassene in één hap een speenvarken doorslikt’

De fossielenvindplaats in het zuidwesten van China is goed voor vele ontdekkingen. Er is inmiddels ook een museum. Beeld iScience

Dieren groter dan de mens blijken op het menu te hebben gestaan van op dolfijnen lijkende reusachtige zeereptielen, ichthyosauriërs, die ruim 240 miljoen jaar geleden leefden. Chinese onderzoekers vonden in de onderbuik van zo’n vijf meter lang dier zijn laatste maaltijd: een tweede fossiel van een vier meter lange zeehagedis, de thalattosauriër.

Overblijfselen van de maaginhoud in fossielen zijn zeldzaam. Normaal wordt eten gekauwd en verteerd. Slechts vijf keer eerder troffen onderzoekers enkele uiteengevallen botten, die duidelijk te herkennen waren, in fossielen van zeereptielen uit deze tijdsperiode aan. “De maaginhoud van onze ichthyosauriër was niet aangetast door maagzuur, dus het dier moet vrij snel gestorven zijn na de inname”, aldus co-auteur en hoogleraar in paleontologie aan de Universiteit van Californië, Ryosuke Montani. 

Het dier slikte zijn snack waarschijnlijk zonder te kauwen door: het fossiel was – afgezien van hoofd en staart – nog helemaal intact. Hierdoor konden de onderzoekers uitzonderlijk goed uitzoeken wat precies was opgegeten, schrijven ze in het wetenschappelijk tijdschrift iScience.

Of het zeedier zelf op zijn laatste maaltijd joeg of dat het al dood was, weten de wetenschappers niet zeker. Er zijn aanwijzingen voor een slachtpartij. Als de zeehagedis al dood was zou het lichaam al vrij snel uiteengevallen zijn. In dit vervalproces zullen eerst de poten en pas later de staart het lichaam loslaten. Maar de onderzoekers troffen het tegenovergestelde aan: poten nog gedeeltelijk aan het lichaam, en een ontbrekende staart. Ruim twintig meter verwijderd van het fossiel van de ichthyosauriër groeven de onderzoekers in exact dezelfde gesteentelaag een staart op, die goed aan lijkt te sluiten op het staartloze lichaam in de buik. De onderzoekers denken dat de ichthyosauriër de staart eraf rukte en achterliet.

Zonder maaginhoud onderzoeken wetenschappers het dieet van uitgestorven dieren aan de hand van hun tanden en kaken. Prehistorische toproofdieren hebben meestal grote, scherpe tanden. Het bestudeerde waterreptiel had volgens de onderzoekers juist botte tanden, zonder scherpe snijranden. Dat dit dier op grote prooien zou jagen, lijkt daardoor onwaarschijnlijk. Maar ook orka’s en krokodillen zijn toproofdieren met botte tanden. Zij doden hun prooien met grijpkracht. Zoals wellicht ook de ichthyosauriër miljoenen jaren geleden deed.

Het tweede fossiel viel duidelijk op in het fossiel van de ichthyosauriër die opgegraven is in het zuidwesten van China op een fossielenvindplaats. De onderzoekers zagen de botten als een donker samengepakt pakket in de buik van de ichthyosauriër liggen. Door de eigenschappen van botten zoals hoeken, dikte en lengte te vergelijken met al eerder gevonden botten, wisten de onderzoekers om welke prehistorische dieren het ging. Deze fossielenvindplaats is al tien jaar lang een bron van nieuwe ontdekkingen en is inmiddels een museum geworden.

“Een uniek en zeldzaam inkijkje in wie wie in de zeeën van de dinotijd eet”, reageert Anne Schulp, paleontoloog van Naturalis en hoogleraar vertebratenpaleontologie aan de Universiteit Utrecht, niet betrokken bij het onderzoek. “De argumenten die de onderzoekers noemen zijn gebalanceerd en vanuit het fossiel gemaakt. We weten niet zeker wat er voorafgaand aan deze maaltijd gebeurd is. Misschien was deze maaltijd ook wel fataal voor het dier. Alsof een forse volwassene in één keer een speenvarken doorslikt, zo groot was de hap.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234