Maandag 17/02/2020

Ouderschap

Experts moeien zich met het ouderschap. Deze sociologe heeft er genoeg van

Beeld Thinkstock

Ouders worden volgestopt met deskundige adviezen. Volgen ze die niet op, dan beschadigen ze het jonge brein, stellen experts. De Britse sociologe Jan Macvarish rekent af met die inmenging en pleit voor meer vertrouwen in onze mama's en papa's. "Handig advies? Het is gewoon een belediging." 

Al jaren windt de Britse sociologe Jan Macvarish zich op over de inmenging van experts op het gebied van ouderschap. Met de recente bemoeienis van neurowetenschappers bereikt die "invasie van experts" nieuwe hoogten. Zodra het belang van wiegeliedjes of borstvoeding "in onze hersenen" staat gebeiteld, dient iedereen zich al snel te houden aan de adviezen.

Macvarish, onderzoeker aan het Britse Centre for Parenting Culture Studies aan de universiteit van Kent, ziet nog een ander gevaar: ouders worden gereduceerd tot instrumenten, die input vergroten voor een optimale opbrengst. Het is volgens haar een ontwikkeling die kinderen én ouders berooft van hun menselijkheid en die de unieke positie van het gezin ondermijnt. Daarom schreef ze Neuroparenting: The Expert Invasion of Family Life. In een koffiezaak op Victoria Station in het centrum van Londen laat ze de café au lait koud worden. Een groot glas water blijft tijdens het gesprek eveneens onaangeroerd.

Wat is er mis met de inmenging van de neurowetenschap op het gebied van opvoeding?

Jan Macvarish: "De suggestie is dat we nu eindelijk weten hoe we onze kinderen moeten opvoeden. We deden altijd maar wat, maar nu is dan eindelijk bewezen hoe je een goede ouder bent. Het staat allemaal in onze hersenen."

U vindt dat de neurowetenschap overgewaardeerd wordt?

"Ja, en ik vind het zorgwekkend dat de professionals een van de bevindingen uit de neurowetenschap hebben overgenomen: dat de ervaringen in de eerste jaren of zelfs de eerste uren van ons leven bepalend zijn voor ons leven als volwassene. Daardoor krijgen we het beeld dat wat ouders doen of laten een blijvende, onuitwisbare invloed heeft, alsof zij de architecten zijn van hun kinderen."

Jan Macvarish.Beeld rv

Waaraan leest u dat af?

"Moeders krijgen te horen dat ze borstvoeding moeten geven en hoelang ze daarmee door moeten gaan. Ze dienen in de eerste dagen zoveel mogelijk huid-op-huidcontact te hebben. Praten met hun baby en liedjes zingen, liefst al wanneer hij zich nog in de baarmoeder bevindt. Verhaaltjes voorlezen. De lijst is eindeloos en opvallend specifiek. De mate van zorg en aandacht moet in de eerste duizend dagen heel intensief zijn. Dát is hoe je kind zich zal ontwikkelen tot een verantwoordelijk individu."

Beeld Brecht Vandenbroucke

Toch best handig, zo'n advies?

"Nee, het is een belediging voor ouders. Het gaat uit van de idee dat ouders het helemaal verkeerd doen en dat hen moet worden uitgelegd wat ze moeten doen. Hoe verklaren we anders dat sommige van die adviezen open deuren zijn? Natuurlijk is het goed om met je baby te praten. Het is ook volstrekt normaal om dat te doen. Dat hoeft toch niemand je te vertellen? Zodra het een officieel advies is geworden, omdat het zo ontzettend belangrijk is, ontstaat onherroepelijk de vraag: hoeveel dan?"

Denkt u dat ouders zich dat afvragen?

"Jonge ouders doen het graag goed. Ze kunnen hun nieuwe taak heel serieus nemen. Er zijn studies die aantonen dat moeders aan wie tijdens de zwangerschap was verteld over het belang van huid-op-huidcontact in de eerste uren en dagen na de geboorte, heel bezorgd en onzeker werden wanneer ze dat contact niet kónden maken, omdat de baby of zijzelf ziek waren geworden en daardoor aanvankelijk van elkaar waren gescheiden. Ze waren bang dat ze een moment hadden gemist dat altijd was omschreven als magisch en beslissend."

"Een bevriende huisarts vertelde me dat er dagelijks vrouwen bij haar komen die zeggen dat ze depressief zijn en voelen dat ze tekortschieten als moeder. Dat vind ik ook niet zo gek. De reactie van vrouwen op zwangerschap, bevalling en moederschap is vaak complex en ambivalent; zorgen over de vraag of je het wel goed doet zijn er altijd. Het is dan moeilijk voor te stellen dat het goed is voor hun zelfvertrouwen als er zoveel adviezen worden gegeven, zeker wanneer ze worden verstrekt met de nodige stelligheid over de langetermijneffecten."

Laten we dus wat meer vertrouwen hebben in ouders.

"Ja. Jonge ouders brengen tijd door met hun baby; dat is wat ze willen, dat is wat ze doen. Die tijd krijgt sluipenderwijs een andere betekenis als je ouders volstopt met deskundige adviezen. Iets vanzelfsprekends als spelen en praten met je kind wordt opeens instrumenteel: het is niet langer iets wat gewoon leuk en gezellig is, maar iets wat de ontwikkeling stimuleert. De experts halen alle lol eruit."

Maar volgens de neurowetenschappers hebben de inzichten en adviezen wel degelijk een nut.

"Nee, die adviezen zijn volstrekt onwetenschappelijk. Mensen hebben in het verleden op allerlei manieren voor hun kinderen gezorgd. Het lijkt me onrealistisch om te stellen dat ze daarin altijd ernstig tekort zijn geschoten. Neem het voorlezen, dat is nieuw op de lijst. Toen ik moeder werd, had niemand me dat verteld. Sterker, er zijn vele generaties geweest waarin baby's niet werd voorgelezen. Zijn zij soms allemaal opgegroeid tot onhandelbare volwassenen?"

Macvarish maakt zich zorgen over hoe de Britse autoriteiten telkens verwijzen naar de neurowetenschap om ouders met zachte dwang naar de gewenste vormen van ouderschap te duwen. Ze vertelt over David Cameron, die als premier had gezegd dat mama's en papa's letterlijk de hersenen van hun baby's "vormgeven".

Die hersenen fascineren ons enorm.

"Ja. Experts vertellen in glanzende brochures en PowerPoint-presentaties hoe fantastisch het jonge kinderbrein is, met vele miljarden neuronen en al die synaptische verbindingen die de hele tijd oplichten. En dat is dan heel anders dan het hoopje statische, grijze brij dat het volwassen brein moet voorstellen. Nogal een sterke metafoor om te suggereren dat kinderen het helemaal zijn en dat volwassenen - ouders - iets grandioos verkeerd doen, toch?"

De suggestie is: dit fantastische kinderbrein moeten we beschermen.

"Precies. We moeten alles doen om te zorgen dat het wordt beschermd in een wereld vol stimuli die het ernstig kunnen verzwakken, zoals kennelijk bij ons is gebeurd. Als je dat niet doet, toon je geen respect voor je kind. Als je niet je best doet om de omstandigheden voor gezonde ontwikkeling te optimaliseren, laat je een unieke kans liggen om je kind te laten opgroeien tot een gelukkig en succesvol volwassene... Wat een onzin! Zoveel invloed hebben ouders helemaal niet. Het is een illusie om te denken dat wij daartoe in staat zijn."

Stel dat ze toch gelijk krijgen en onze vroegste ervaringen toch bepalend zijn. Dan dragen ouders toch enige verantwoordelijkheid om de adviezen strikt op te volgen?

"Dat vraag ik me af. Als we in onze samenleving het gezin belangrijk vinden, laten we dan een hoge drempel opwerpen tegen bemoeienis van de experts en de staat. Anders verliest het gezin zijn bijzondere status."

Zijn er volgens u situaties waarbij ingrijpen gerechtvaardigd is?

"Zeker. Maar ook dat soort situaties - zoals kinderen die slachtoffer zijn van fysiek of seksueel misbruik - moeten we benaderen met de grootst mogelijke zorgvuldigheid en aandacht voor omstandigheden. Soms kan het kind beter bij zijn liefdevolle moeder blijven, ook al is de echtgenoot en vader gewelddadig. Zo'n thuissituatie is vreselijk en stressvol, maar de unieke liefde van een moeder kan soms genoeg zijn om het kind erdoorheen te slepen."

Waarom wilt u zo graag dat ouders met rust worden gelaten?

"Zelfs al beperken we het ingrijpen tot een minimum, dan nog tornen we aan de betekenis van het gezin. Met het normaliseren van interventies ondermijnen we namelijk de gedachte dat een ouder een unieke positie heeft, en kweken we de gedachte dat er alleen maar 'zorgverleners' zijn; alsof je de opvoeding van een kind kunt terugbrengen tot risicomanagement."

"Ouders doen meer dan dat: zij zijn een wezenlijk anker voor de ontwikkeling van onze identiteit. De liefde zoals die binnen een gezin wordt ervaren, is niet voor niets voorbehouden aan de leden van dat gezin. Ouders vergemakkelijken de overgang naar de grote, volwassen wereld door de vorming van een kleinere wereld die geleidelijk uitbreidt naarmate het kind ouder wordt."

Die wereld is anders niet altijd perfect.

"Dat hoeft ook niet. Maar die wereld moet wel uniek en beschermend zijn. Dat is waarom het zo moeilijk is om de ouderlijke liefde na te bootsen in een andere constellatie. Het is ook waarom de overdreven aandacht voor neurowetenschap in ouderschap zo problematisch is: de wetenschap vervangt de specifieke liefde die een ouder voor zijn kind voelt door een onpersoonlijke lijst gedragsregels."

"Kinderen hebben juist die bijzondere band met hun ouders nodig. Daarom vind ik dat we de rol en de autonomie van ouders moeten beschermen. Dat we respect moeten opbrengen voor de keuzes die zij maken, en accepteren dat die keuzes aan hen zijn en aan niemand anders."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234