Donderdag 09/04/2020

Europa start met vrachtvervoer in de ruimte

Beeld UNKNOWN

Met de voor zondagmorgen vroeg voorziene lancering van zijn eerste onbemande ruimtecargo ATV, de Jules Verne, slaat Europa een nieuw hoofdstuk open in het dikke boek dat de ruimtevaart is. Waar iedereen traditioneel zijn hart vasthoudt voor de lanscering - met een aangepaste Europese Ariane-5 - zijn deskundigen, onder wie ook naar eigen zeggen Frank De Winne, vooral beducht voor het automatisch koppelen van het vrachtruimteschip aan het Internationaal Ruimtestation ISS. De Belgische industrie leverde een toonaangevende bijdrage aan het cargoprogramma van het Europese Ruimtevaartbureau ESA.

ATV
Samen met de - een paar weken geleden aangehechte - wetenschappelijke module Columbus aan het ISS vormt de ATV ('Automated Transfer Vehicle') een hoeksteen van de Europese bijdrage aan het ISS. In principe stuurt Europa maximaal negen ATV's met goederen naar het ISS. Het ruimteschip zal ook geregeld de - wegens de wrijving van de atmosfeer en de gravitatie van de Aarde - altijd zakkende baan van het complex moeten opkrikken. Na zes maanden maakt de ATV zich dan weer los, om net als de Russische Progress-ruimteschepen volgeladen met afval - tot 6,5 ton - in de atmosfeer op te branden.

Lading
Totnogtoe gebeurt transport naar het ISS met de Amerikanse ruimteveren, onbemande Progress-cargo's en als er al eens een plaatsje over is, met bemande Russische Sojoezzen. De vracht van de ATV steekt in een drukmodule van 48 kubieke meter. Het Europese vrachtruimteschip kan tot 9,5 lading meevoeren en kan zodoende een totale massa van 20,7 ton bereiken.

Ontwikkeling
Volgens het Belgische federale wetenschapsbeleid kostte de ontwikkeling, de bouw en de lancering van de Jules Verne 1,3 miljard euro. De productie en lancering van elke bijkomende ATV bedraagt 300 miljoen euro. De ontwikkeling van ATV gebeurde in een ESA-programma voor de ontwikkeling van het ISS ter waarde van 3.677,2 miljoen euro, met een Belgische bijdrage van 3 procent. De 'recurrente modellen' van de ATV vallen onder het ESA-programma 'exploitatie van het ISS', met een totaal budget van 1.593,3 miljoen euro. Ook hier bedraagt de Belgische participatie 3 procent, aldus het federale wetenschapsbeleid.

België
De Belgische industriële bijdrage bestaat uit warmtepijpen van Euro Heat Pipes in Nijvel dat zich in warmtegeleiding en -afleiding van ruimtetuigen heeft gespecialiseerd en dat met ATV een kroonjuweel heeft. Spacebel leverde simulatoren en ontwikkelde mee software voor de nadering en de koppeling. Ook Rhea Systems in Louvain-La-Neuve leverde via zijn MOIS systeem software aan de bouwer van de ATV, EADS Astrium, en aan de operator, het Franse ruimtevaartbureau CNES. Thales Alenia Space in Hoboken droeg bij de tot de test- en simulatieomgeving, en communicatieapparatuur. De vestiging van dezelfde groep in Charleroi (Etca) leverde een bijdrage leverde tot de stroomvoorziening, ook voor de videometer voor de koppeling. SAS in Zaventem werkte mee aan de systeemspecificaties van alle fases van de missie en speelde een leidende rol bij de bepaling en het ontwerp van de educatieve programmatuur met inbegrip van de opleiding van astronauten. LMS in Leuven droeg bij tot de akoestische en vibratietests van de ATV in het technologie- en testcentrum van ESA in Noordwijk.

Lancering

Voor de lancering van ATV stelt het Europese lanceerbedrijf Arianespace een aangepaste versie van de Europese superraket Ariane-5, in het jargon de Ariane-5 ES, ter beschikking. In het bijzonder omdat de nuttige lading van bijna 20 ton bedraagt, zowat het dubbele van het maximum dat de Ariane-5 ooit torstte en dat onder meer leidde tot een versteviging van de sectie waarin zich de boordcomputer bevindt.

Lancering
De start op de basis Kourou in Frans-Guyana van de eerste Ariane-5 van dit jaar is voor zondag 04.59 uur Belgische tijd voorzien, aldus Arianespace. ESA heeft het over 05.03 uur. De baaninjectie gebeurt zowat 76 minuten later op ongeveer 260 km hoogte, in een baan met een inclinatie van 51,6 graden ten opzichte van de Evenaar, de baan die het ISS draait. Na de afscheiding van de nok van de Ariane-5 - boven de Stille Oceaan - wordt de tien meter lange cylindervormige ATV, die een diameter van 4,5 meter heeft, een volledig automatisch ruimtetuig en doet het zijn naam eer aan.

Koppeling
Met het oog op tests wentelt de Jules Verne nog enkele weken "gewoon" rondom onze planeet, in contrast tot de Russische Progress die in twee of drie dagen het traject aflegt en koppelt. Gezien de voor Europa gloednieuwe techniek en technologie (waaraan nog tot een paar maanden geleden is gewerkt) wordt de automatische koppeling aan de Russische Zvezda-module van het ISS op zowat 400 km hoogte hét huzarenstukje. Het koppelingsvenster is tussen 29 maart en 7 april geopend, waarbij de aanhechting wellicht op 3 april zal plaatsvinden. Als het niet meteen lukt, dient de baan herberekend en wordt een nieuwe automatische poging ondernomen. (Bij de onbemande Russische Progress is een manuele koppeling vanuit het ISS mogelijk). Het vluchtleidingscentrum van de ATV bevindt zich in Toulouse. De Belg Kris Capelle is er directeur van de operaties en zal dus een toonaangevende rol spelen bij de koppeling.

Inhoud
De nuttige lading van de Jules Verne bestaat volgens Arianespace uit brandstof, zuurstof, uitrusting, systemen, voedsel en water voor het ISS en zijn driekoppige bemanning. Gezien die permanente bewoning volgend jaar verdubbelt, was precies ook een Europese inbreng in het transport vereist. Bedoeling is dat er om de 17 maanden een ATV aanmeert.

Kibo
Tussen de lancering van de ATV en de koppeling moet een spaceshuttle het eerste segment van het Japanse lab Kibo aanvoeren. De start van de Endeavour op Cape Canaveral is voor dinsdag 07.28 uur Belgische tijd voorzien. (belga/sam)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234