Zaterdag 25/05/2019

Wetenschap

Een groep studenten vatte alle medische basiskennis samen in 1.200 pagina's. En maakte zo een bestseller

d Beeld Compendium geneeskunde

Een groep van vijftig Nederlandse studenten en veertig specialisten heeft alle medische basiskennis samengevat in 1.200 pagina's. Aanvankelijk bedoeld als hulpmiddel bij examens. Nu ook veelvuldig gebruikt als naslagwerk. Het verhaal achter de medische bestseller.

Een 26-jarige jongeman is tijdens een tackle ten val gekomen en de voorste schuifladetest van zijn knie is duidelijk gestoord. Wat voor letsel heeft hij? Bij welke pathologie van de longen is de stemfremitus versterkt? Via welke route transporteert HDL cholesterol? Wat is de meest frequente oorzaak van nefrotisch syndroom bij kinderen?

Dikke pil voor en door geneeskundestudenten als medische bijbel

Zomaar een paar vragen uit een test die studenten geneeskunde vier keer per jaar moeten maken. Tweehonderd vragen, over alle disciplines, van neurologie en oogheelkunde tot medische ethiek en gynaecologie. Die vragen zijn iedere keer even moeilijk, of een student nu net is begonnen of bijna klaar is: ze testen de kennis die een basisarts na zes jaar studie moet hebben. Alleen de score die studenten moeten behalen loopt op: hoe langer ze in de collegebanken zitten, hoe meer vragen ze goed moeten hebben.

Zo zitten elke drie maanden duizenden Nederlandse artsen-in-spe gebogen over tientallen vuistdikke boeken, met naast zich alle aantekeningen die ze tijdens colleges en in studiegroepen hebben gemaakt. Onmogelijk om die duizenden pagina's allemaal te leren, weten geneeskundestudenten Veerle Smit (23) en Romée Snijders (24) uit ervaring. En lastig om te achterhalen wat het belangrijkste is. "Maar je moet op die toetsen goede resultaten halen", zegt Smit. "Er zijn studenten die niet aan hun stage kunnen beginnen omdat ze zijn gestruikeld over een voortgangstoets. Zij moeten het steeds opnieuw proberen."

Beeld Compendium Geneeskunde

Waarom was er eigenlijk geen overzicht van alle lesstof beschikbaar, vroegen de twee zich af. Ze kenden elkaar van een job bij een website die samenvattingen maakt en verkoopt. Van een aantal losse lesboeken en hoorcolleges bestonden weliswaar uittreksels maar een beknopte weergave van de hele studie geneeskunde ontbrak. Via Facebookgroepen van de universiteiten deden ze marktonderzoek. De respons was overweldigend: Alsjeblieft, klonk het, maak zo'n samenvatting!

Aanvankelijk dachten ze nog dat ze dat wel alleen af konden maar toen ze zich in de zomer van 2015 wekenlang over de weergave van het vak oogheelkunde hadden gebogen en merkten hoeveel werk dat was, beseften ze dat ze hulp nodig hadden. Het laatste zetje kwam van de medisch specialist die ze raadpleegden, een oogarts in hun eigen opleidingziekenhuis, het VUmc. Hij was zo enthousiast over hun plan dat ze besloten dat ten uitvoer te brengen. En zo werden de jonge geneeskundestudenten twee jaar geleden zakenpartners.

Geneeskundestudenten Romée Snijders (links) en Veerle Smit namen het initiatief voor het Compendium Geneeskunde. Beeld Erik Smits

14.000 exemplaren

Ze stelden een team samen van 56 masterstudenten, kregen assistentie van 38 medisch specialisten uit tien ziekenhuizen en richtten hun eigen uitgeverij op. In september 2016, nog geen jaar na hun geploeter op dat eerste hoofdstuk, lag er een vierdelig naslagwerk van 1.200 pagina's waarvan nu al zo'n 14 duizend exemplaren zijn verkocht: het Compendium Geneeskunde, vier delen voor in totaal 130 euro. Geen grijze woordenbrij maar 27 vakgebieden samengebald in overzichtelijke hoofdstukken met stroomdiagrammen, gekleurde pijlen, icoontjes, tabellen, ezelsbruggetjes en heel veel tekeningen; een mega-uittreksel, gemaakt door studenten en voor studenten.

Ze komen net uit het ziekenhuis, waar ze stage lopen: Veerle Smit in het OLVG West (heelkunde), Romée Snijders bij GGZ in Geest (psychiatrie). Het eetcafé in het Amsterdamse centrum is de afgelopen twee jaar hun kantoortuin geworden. Ze zitten er iedere zaterdag, ontbijten er, lunchen, eten bitterballen, om ondertussen alle lopende zaken rond hun bedrijf door te nemen.

Het verhaal over hun succes vatten ze in ruim een uur tijd samen, in een tempo dat past bij de vaart waarmee hun boek tot stand kwam. Andere studenten helpen, dat was wat ze wilden, maar daar kwam veel meer bij kijken dan ze hadden vermoed. Ze staken er al hun spaargeld in en al hun vrije tijd ('Werkdagen van 6 uur 's morgens tot 11 uur 's avonds, dat kan prima'), ze maakten zelf een begroting, vonden via hun oude werkgever een investeerder, zochten een drukker, onderhielden contact met de grafici, regelden auteursrechten, stelden contracten op voor de studenten. "Als we niet wisten hoe iets moest, dan googelden we dat gewoon", lacht Snijders.

Beeld Compendium geneeskunde

Toen ze op zoek gingen naar studenten om hen te helpen, en op Facebook een vacature plaatsten, hoopten ze op vijf reacties. Het werden er driehonderd. Ze selecteerden ruim vijftig geneeskundestudenten, afkomstig van alle medische faculteiten en verdeelden de hoofdstukken. De studenten gingen twee aan twee aan de slag. Voor elk hoofdstuk werd assistentie gezocht van twee medisch specialisten, die als vraagbaak dienden en meelazen. Vijf studenten met tekentalent maakten de afbeeldingen.

Snijders en Smit zagen elke pagina, overlegden eindeloos met de studenten die de hoofdstukken schreven. Werd in hoofdstuk 13 besloten een tabel toch anders vorm te geven, dan moesten alle andere pagina's ook worden gecorrigeerd. Toen de teksten na zeven maanden af waren, waren vijf grafisch medewerkers twee maanden bezig om teksten, grafieken en tekeningen op de juiste plek te krijgen. "Er zijn tien eindversies doorheen gegaan", zegt Snijders, "ik geloof dat ze gek van ons werden." In die allerlaatste weken logeerden ze bij elkaar, en sliepen ze gemiddeld twee uur per nacht.

Bij de presentatie, vorig jaar september, was de eerste druk door voorinschrijving al uitverkocht. Dat succes hield aan. De derde druk is nu uit, ze zijn bezig met een app. Op verzoek van studenten worden van de losse hoofdstukken pocketversies gemaakt, zodat ze die tijdens hun coschappen als naslagwerk kunnen meenemen in hun doktersjas. De eerste (cardiologie en vasculaire geneeskunde) is af, de tweede in de maak.

Voor het eerst hebben ze zichzelf nu wat salaris toebedeeld, voor de ruim tweeduizend uur die ze er bij elkaar hebben ingestopt en de ruim 100 uur die er maandelijks nog bijkomt. Tijdens hun pauzes in het ziekenhuis checken ze de mails die via de klantenservice binnenkomen. Al het inhoudelijke commentaar verzamelen ze, om er teksten in de toekomst mogelijk mee aan te passen. "De geneeskunde verandert snel", zegt Smit, "we zullen elke drie jaar een herziene druk moeten maken."

Meedelen in de omzet

De studenten die meeschreven, delen in de winst. De meesten kozen voor een variabele vergoeding, een bedrag per verkocht boek. Smit en Snijders mailen elke maand de omzetcijfers. De medisch specialisten werkten allemaal gratis mee.

Opmerkelijk genoeg blijkt het boek allang niet meer alleen te worden aangeschaft om lastige toetsen te halen, zo blijkt uit de reacties op hun website. Co-assistenten gebruiken het om, voordat zij gaan meelopen op een afdeling, nog even de stof door te nemen. Verpleegkundigen, onderzoekers en artsen zien het als naslagwerk. "Als artsen zich eenmaal hebben gespecialiseerd, houden ze zich met andere disciplines weinig meer bezig", zegt Smit. "Met ons boek kunnen ze snel onderwerpen nakijken die buiten hun vakgebied liggen." Ze merken dat medisch specialisten enthousiast raken. "Eerst moesten wij hen benaderen, om te vragen of ze wilden meedenken. Nu mailen ze ons, om te vragen of ze kunnen helpen."

Beeld Compendium geneeskunde

Hun voortgangstoetsen hebben ze alle twee gehaald, met dank aan hun boeken. "Nu denkt iedereen dat wij alles weten, en dat is niet zo", benadrukt Snijders. "Je leert het meeste in de praktijk."

Ze hebben overwogen om een Engelse versie uit te brengen, maar zien daar voorlopig vanaf. Het is geen kwestie van 1.200 pagina's vertalen, zegt Smit: "In andere landen komen ziekten vaker of juist minder voor, en zijn er andere richtlijnen voor behandelingen. Het hele boek moet in feite opnieuw worden gemaakt. Dat is nu te veel werk."

Ze zijn bezig met een medische scheurkalender. Elke dag een korte tekst. Zodat het nefrotisch syndroom bij kinderen of de schuifladetest bij een geblesseerde voetballer na een bezoek aan het toilet stevig in het geheugen zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.