Vrijdag 15/11/2019
Beeld BELGAIMAGE

Column De schaal van Mulders

Edelgassen zijn zo tevreden met zichzelf dat je ze de boeddhisten van de scheikundige elementen kunt noemen

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat u bij de hersenkwabben kan grijpen.

Ik passeerde in de stad langs een etalage waarop ‘Edelgebak’ stond. Edel heb ik altijd een intrigerend woord gevonden. Volgens het woordenboek betekent het: adellijk, maar ook: uitmuntend, van hoge kwaliteit en voortreffelijk. Je hebt edele stenen, edele metalen en edele delen – die niet altijd van adel zijn.

In de wetenschap heb je de edelgassen. Die fascineren mij extra door het contrast tussen dat edele en die gassen: een vreemde combinatie van onfris gevaar en vluchtige elegantie. Ze dragen heerlijke namen als helium (He), neon (Ne), argon (Ar), krypton (Kr), xenon (Xe) en radon (Rn). Je vindt ze in groep 18 van het periodiek systeem. Daarbuiten ook in song­teksten, gloeilampen, lichtreclames, feestballonnen, koplampen van auto’s en fictieve planeten waar Superman thuis is.

De Duitse wetenschapper en YouTube-ster Mai Thi Nguyen-Kim is ook grote fan van edelgassen. In haar onlangs verschenen boek Een kwestie van chemie legt ze uit hoe moleculen alles bepalen: van je emoties tot je smartphone. Op de coverfoto draagt ze een T-shirt waarop ‘Nerd’ staat in het logo van NASA. Mai Thi kan zich dat veroorloven. Ze heeft het voordeel dat ze niet alleen de brains maar ook de looks heeft.

Mantra

In haar boek buigt ze zich onder meer over baby­dino’s en horror­burgers, over fatale tandpasta en chemie tussen mensen. Van edelgassen vindt ze het fijn dat ze zo uitzonderlijk stabiel zijn: ‘Ze zijn chemisch inert en reageren bijzonder langzaam. Ze voelen zich te goed om zich zomaar aan iemand te verbinden. They can’t be bothered, zou je in het Engels zeggen. En dat is nu precies wat ze zo ‘edel’ maakt. Terwijl fluor zijn hele kort­stondige bestaan in touw is om een bindingspartner te vinden, boeit dat edelgassen voor geen meter. Dat komt doordat ze acht valentie-elektronen hebben. De rust die fluor pas vindt wanneer het met koolstof teflon vormt, of met natrium in tandpasta belandt, die rust hebben de edelgassen van nature. Terwijl de overige elementen in de hoofdgroepen bindingen aangaan om acht valentie-elektronen te krijgen, heeft een edelgas al alles wat het zich wensen kan. En om die reden noem ik een ontspannen, onafhankelijke houding dus ook een edelgasconfiguratie. Ik heb een goed mantra voor als ik me zit op te winden over dingen die er eigenlijk niet toe doen. ‘Wees een edelgas!’ zeg ik dan tegen mezelf.’

Edelgassen zijn zo tevreden met zichzelf dat je ze de boeddhisten van de scheikundige elementen kunt noemen. Ze kennen begeerte noch verlangen. Aan die onverstoorbaarheid kunnen we volgens Mai Thi Nguyen-Kim een voorbeeld nemen. Ze beschrijft hoe ze als een edelgas reageert op oudere kerels die dubbelzinnige opmerkingen maken over haar wafel met vanille-ijs en kersen. ‘Edelgassen doen hun ding en staan boven de dingen. Ik vind dat heel inspirerend als ik bijvoorbeeld met opdringerige lui in trein­restaurants geconfronteerd word. Als je kiest voor de edelgasconfiguratie, hoef je niet op dat soort voorvallen in te gaan. Dan zweef ik het trein­restaurant uit, als een monomeer argon­molecuul.’

En de mannen blijven achter, als elementen die hopeloos naar binding op zoek zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234