Dinsdag 18/06/2019

Liefde

"Echte liefde zit niet in grote romantische gevoelens, wel in je samen vervelen op de bank"

Beeld THINKSTOCK

De ware, duurzame liefde: voor eeuwig en altijd. Voor sommigen een werkelijkheid, voor velen een bijna utopisch verlangen. Maar waaruit bestaat zij? En waarom is ze zelfs voor hen die haar gevonden hebben zo moeilijk te behouden?

Als u hoopt in de komende 100 of wat regels te ontdekken wat ware liefde is, of waar zij zich precies voor u verschuilt, dan stopt u beter maar meteen met lezen. Want de liefde, die laat zich niet vertellen. Volgens systeemtherapeut en psychiater Dirk De Wachter is dat misschien nog wel ons grootste probleem met de liefde: "We willen altijd alles maar begrijpen, alles rationeel vatten en analytisch uit elkaar halen. Maar de liefde laat zich niet begrijpen", zegt hij. "Ze is mysterieus en broos. Krimpt ineen als er te veel naar haar gevraagd wordt."

Meer dan een poging tot de liefde door te dringen, probeert hij in zijn laatste boek (Liefde. Een onmogelijk verlangen?) dan ook 'zachtjes om haar heen te praten': "Want meer dan haar fundamentele onzegbaarheid omzwachtelen met woorden en beelden kunnen we niet doen. Het mysterie hier en daar heel even proberen aan te raken, dat is alles."

Kunstige liefde

Vooral niet te luid roepen wanneer het om liefde gaat, lijkt dan ook de kernboodschap van De Wachter te zijn. Haar niet te hard achterna hollen, of er al te zeer naar verlangen. Dat advies geldt overigens niet alleen voor de zoekenden onder ons: "Zelfs mensen die al jarenlang in liefde samenleven kan zij plots ontglippen."

Liefde is dan ook niet iets waar we zelf de hand in hebben, merkt De Wachter op. Eerder is ze een "noodlottige genade": iets dat berust op veel geluk en een beetje toeval. Ons hullen in al te veel te trotse zelfgenoegzaam is volgens hem dan ook gevaarlijk: "We moeten ons voor de liefde vooral niet te veel feliciteren, want voor je het weet is ze dood en blijven alleen pijn en een beschuldigende vinger achter. "Speak low when you speak on love", is dan ook het motto dat hij zelf vrij letterlijk ter harte lijkt te nemen.

Zijn gezworen stilte heeft echter niet alleen met de liefde zelf te maken, maar ook met onze taal, zo zegt hij. "Waneer het om de liefde gaat, zijn woorden ontoereikend. Taal spreekt enkel onze ratio aan: drukt uit wat we kunnen weten en begrijpen. Maar de essentie van het mens-zijn, en dus ook van liefde, zit net in het niet-weten: in het mystieke, datgene dat buiten het denken om, alleen gevoeld kan worden." Waar taal de zinderende stilte mist om het onvatbare toch uit te drukken, draagt kunst die spreekwoordelijke veelzeggendheid wel met zich mee: "Veel meer leren we over de liefde uit een gedicht van Pessoa of een poëtische lyric van Cohen dan uit een ontleding", zegt hij.

Beeld Eric de Mildt

In erotiek en ongeluk

Of er echt niets essentieels uit liefde te ontwaren valt? "Als we dan toch één wezenskenmerk van liefde moeten aanraken, laat het dan zijn dat zij altijd een paradox is", zegt hij. Echte liefde kenmerkt zich volgens De Wachter dan ook maar in het samen voorkomen van twee ogenschijnlijk tegenstrijdige dingen. "Aan de ene kant is liefde het rauwe, het erotische en passionele, dat net als in de grote romantische verhalen als een illusoire vlucht uit de werkelijkheid geldt." Maar aan de andere kant is écht liefhebben, ook net tevreden zijn met het kleine leven van alledag: de jengelende kinderen die weer naar school gebracht moeten, de stilte aan de keukentafel, het kleine gekibbel achteraf. "De lieve bescheidenheid in de banaliteit kunnen zien en het graag hebben: daar zit duurzaamheid in."

Echte liefde toont zich volgens de psychiater dan ook maar in tijden van verdriet. Op momenten van rouw of verlies, waarop het leven zo zwaar is dat het alleen nog maar moeilijk te dragen is. "Dan kunnen steunen op het onvoorwaardelijk vertrouwen van een ander, is een kostbaar iets."

Beeld THINKSTOCK

Onmogelijke liefde

In dat laatste lijkt mij dan ook de grootste onmogelijkheid van 'ware liefde' te liggen: hoe immers kan je passioneel naar de ander blijven verlangen als die je vierentwintig uur op vierentwintig zijn meest eerlijke en ongecensureerde vormen onder de neus duwt? Als dé liefde in een ochtendlijke roes van onbezonnenheid halfnaakt en op witte kousenvoeten slaapdronken naar het toilet strompelt en zelfs daar de deur op een kier laat staan? Hoe dan, kan de bewondering anders dan in totale ontnuchtering verdrinken?

Volgens De Wachter hoeft die dualiteit echter niet per sé in onmogelijkheid te verzanden. Het geheim van een duurzame relatie waarin ook de erotiek niet verloren gaat, bestaat er volgens hem in, altijd als een soort minnaar voor elkaar te blijven bestaan: "Het komt er op aan het verlangen naar de ander in stand houden. Dat kan alleen door het nooit volledig in te lossen."

Beeld Diego Franssens

Generatie Y: te veel kicks, te veel verlangen

Gelukkig voor ons, is elke persoon dan ook absoluut en radicaal anders, zegt hij. "Dat we elkaar ooit volledig kunnen kennen is - zelfs in een liefdesrelatie - een illusie." Het is dat tikkeltje onvoorspelbaarheid dat ervoor zorgt dat we altijd naar de ander kunnen blijven verlangen." Alleen omdat ons lief ons ook na 25 jaar huwelijk nog kan verrassen, kunnen we hem of haar ook zo lang aan onze zijde verdragen.

Toch is het precies met dat blijvende verlangen dat wij Y'ers het meeste last blijken te hebben. "We leven in een tijd van kicks en drives", zegt De Wachter. "Alle verlangen moet zo snel mogelijk worden ingelost." Daardoor gaan we niet alleen erg hard en snel leven, het zorgt er ook voor dat we steeds hevigere en intensere ervaringen nodig hebben om bevredigd te blijven. "Het leven wordt een rollercoaster aan emoties."

Ook de manier waarop we liefhebben wordt door die snelle, maar vluchtige aanpak gedomineerd, zo blijkt. "Jongeren neigen steeds vaker naar seriële monogamie: een relatie is maar goed tot ze niet langer aan forse emoties tegemoetkomt. Wanneer het saai of vervelend wordt, geven mensen er de brui aan en kiezen ze voor een tweede (of derde, of vierde) poging." Of dat dan een probleem is? "Dat weet ik niet", zegt De Wachter. "Ik zie alleen dat zo'n aanpak in de praktijk in veel gevallen toch vooral veel pijn en verdriet veroorzaakt."

Dirk De Wachter, Liefde. Een onmogelijk verlangen? Uitgeverij Lannoo, 110p, 19,99 euro.

Beeld THINKSTOCK
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden