Zaterdag 19/06/2021

Ruimtevaart

Drukte op Mars: liefst drie missies arriveren deze maand bij de rode planeet

Artist impression van de landing van het Amerikaanse Marskarretje Perserverance, dat, als alles goed gaat, donderdag 17 februari met de wielen het Marsstof zal raken.  Beeld EPA
Artist impression van de landing van het Amerikaanse Marskarretje Perserverance, dat, als alles goed gaat, donderdag 17 februari met de wielen het Marsstof zal raken.Beeld EPA

Het is druk aan het worden op Mars: deze maand arriveren liefst drie missies, van drie landen, bij de rode planeet. Dat is geen toeval. Ruimtevaartorganisaties lanceerden de missies afgelopen zomer vlak na elkaar omdat de afstand Mars-Aarde op dat moment gunstig was.

De Verenigde Arabische Emiraten vierden de aankomst van hun sonde Al-Amal (hoop) dinsdag onder meer door met enorme letters de boodschap ‘Missie geslaagd’ te projecteren op een wolkenkrabber. Gisteren arriveerde ook de Chinese Tianwen-1 (hemelse vragen) op de plaats van bestemming. Volgende week volgt voor de Amerikanen de climax, met het robotkarretje Perseverance (doorzettingsvermogen) dat zal landen op de planeet. Wat behelzen de missies?

Verenigde Arabische Emiraten: Hoop

Deze missie draait vooral om het bestuderen van de atmosfeer van Mars vanuit een baan om de planeet. Een satelliet speurt onder meer hoe moleculen van gassen als zuurstof en waterstof vanuit de Martiaanse atmosfeer de ruimte in lekken. Bovendien moet een beter beeld ontstaan van de dagelijkse en seizoensschommelingen in de atmosfeer. “Ze zijn erg ambitieus”, zei ruimtevaartadviseur Erik Laan eerder tegen de Volkskrant over de Arabische missie. “Ze hebben al wat ervaring met satellieten en ze werken veel samen met experts uit ervarener ruimtevaartlanden. Dat maakt de kans op succes groter.” Het is de eerste succesvolle Arabische interplanetaire missie, dus ook het prestige-element telt mee.

Missieleiders in het Mohammed Bin Rashid Space Centre in Dubai vlak voor de lancering van Al-Amal.  Beeld AFP
Missieleiders in het Mohammed Bin Rashid Space Centre in Dubai vlak voor de lancering van Al-Amal.Beeld AFP

China: Hemelse vragen

Deze missie bestaat uit een lander, een Marswagentje en een sonde. Lander en wagentje zakken komend voorjaar naar het oppervlak. Als het Chinese wagentje de reis overleeft, zal het zo’n negentig dagen rondrijden in een voorheen nog onverkend gebied en daar de chemische samenstelling van de grond en aanwezige stenen vastleggen. De bijbehorende satelliet heeft een radar aan boord die tot 100 meter onder de grond de geologische samenstelling in kaart kan brengen. Speciale aandacht gaat uit naar de zoektocht naar water, het belangrijkste basisingrediënt voor eventueel Martiaans leven, dat in theorie vele millennia geleden nog op de planeet zou hebben kunnen bestaan.

Verenigde Staten: Doorzettingsvermogen

En dan is er nog Perseverance, alweer Nasa’s vijfde Marswagentje, dat komende donderdagavond, 18 februari, moet landen op de rode planeet. Nasa ziet de landing van het karretje als startschot voor een grotere missie, waarbij voor het eerst stenen van Mars terug naar de aarde worden gebracht.

In zijn binnenste heeft het wagentje 43 buisjes zitten; daarin moet het monsters van interessant gesteente opslaan. Perseverance zal de gevulde buisjes bewaren op het oppervlak. Daar kan een toekomstige missie ze ophalen en terugbrengen naar de aarde, zo is de gedachte. Het plan is om dat samen te doen met Esa, de Europese tegenhanger van Nasa. Zo’n missie zou in 2026 gelanceerd kunnen worden om de stenen in 2031 op aarde af te leveren, schatten experts.

Naast Perseverance lanceert Nasa ook de eerste Marshelikopter, Ingenuity (vindingrijkheid). De drone zal bij wijze van technische test over het oppervlak van de rode planeet vliegen. Dergelijke helikopters moeten in de toekomst de beste routes voor Marswagens gaan uitstippelen.

Spectaculair noemt Inge Loes ten Kate (Universiteit Utrecht) deze Marsdrone. Ten Kate werkte onder meer mee aan Nasa’s huidige Marswagen Curiosity (nieuwsgierigheid). “Maar het is ook het spannendste onderdeel van de missie. Ik denk dat men bij het missieteam nachtmerries heeft dat die drone per ongeluk op de wagen crash”, lacht ze. “Dat zou namelijk echt het slechtst denkbare scenario zijn.”

De sonde Tianwen-1,  oftewel 'Hemelse Vragen' kwam deze week succesvol in een baan rond Mars.  Beeld AP
De sonde Tianwen-1, oftewel 'Hemelse Vragen' kwam deze week succesvol in een baan rond Mars.Beeld AP

Waarom de rode planeet zo blijft boeien

Als de drie nieuwe missies die deze maand bij Mars arriveren iets bewijzen, is het dat van de rode planeet nog altijd een mysterieuze aantrekkingskracht uitgaat. Wie een blik werpt op Mars, kijkt in een soort kosmische lachspiegel. In die onherbergzame wereld naast ons, met zijn uitgestrekte woestijnen vol kraters, rotsen en stof, herken je de aarde – zij het enigszins vervormd.

Eeuwenlang kenden we onze buurplaneet alleen als aanlokkelijk rode bol in de lens van een telescoop. Het was een onbekende plek, een wereld die sciencefictionschrijvers als H.G. Wells nog zonder pardon konden bevolken met intelligente, zelfs vijandige buitenaardse wezens. Maar in de grofweg 120 jaar sinds The War of the Worlds het levenslicht zag, heeft de wetenschap het bestaan van marsmannetjes gedegradeerd van spraakmakende hypothese tot het soort complottheorie dat je alleen nog treft in de krochten van het internet.

Sterker nog: door de betoverende panoramafoto’s die eerdere Amerikaanse Marswagentjes als Opportunity en Curiosity maakten terwijl ze over het Marsoppervlak reden, kent de 21-eeuwse mens de rode planeet tot op de kleinste kiezelsteen, gepresenteerd in hd-formaat.

“Toch blijven er ook nu nog voldoende wetenschappelijke vragen over, raadsels waar nog niemand het antwoord op weet”, zei astrobioloog Inge Loes ten Kate (Universiteit Utrecht) eerder al. Vermoedelijk was Mars miljoenen jaren geleden net zo blauw en levensvatbaar als de aarde. Is er dan ook ooit leven geweest? En waardoor verviel Mars eigenlijk tot woestijnplaneet, terwijl op aarde het leven floreerde?

Het zijn vragen die niet alleen over onze buurman gaan, maar nadrukkelijk ook over onszelf. “Wie het verhaal van Mars doorgrondt, snapt hopelijk ook beter waarom het leven hier wél wortel schoot.”

En dus vertrekken er weer nieuwe missies, en bij allemaal wordt gerept van zoeken naar leven. Logisch vanuit publicitair oogpunt, maar een tikje overdreven, aldus Ten Kate. “Het is vrijwel uitgesloten dat deze missies definitief bewijs van voormalig leven zullen vinden”, zegt ze.

Eerder zoeken ze naar het definitieve antwoord op de vraag daarvóór. “Deze missies kunnen er hopelijk uitsluitsel over geven of de omstandigheden in het verleden inderdaad geschikt waren voor leven.” Ook kan Perseverance bijvoorbeeld organische moleculen vinden, de bouwstenen waaruit Moeder Natuur op aarde het leven boetseerde. Maar het antwoord op de ultieme vraag over Mars zal ook na de komende missies op zich laten wachten. De rode planeet houdt de beste kaarten voorlopig nog tegen de borst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234