Vrijdag 22/11/2019

Wetenschap

Doorbraak in onderzoek naar leukemie, twee peuters genezen met immuuntherapie

Dankzij een receptor aan de buitenkant kunnen de T-cellen de tumorcellen herkennen en aanvallen.
Beeld Thinkstock

Twee peuters met leukemie die waren opgegeven, zijn succesvol behandeld met een nieuwe vorm van immuuntherapie. De meisjes kregen genetisch aangepaste afweercellen van een donor. Het is voor het eerst dat wetenschappers erin zijn geslaagd om immuuncellen van een donor in het laboratorium zo aan te passen dat ze in een ander lichaam kankercellen kunnen bestrijden. Artsen spreken van een mijlpaal in het onderzoek.

Bij immunotherapie wordt het immuunsysteem van de kankerpatiënt zo versterkt dat het lichaam zelf de tumor aanpakt. Dat kan bijvoorbeeld door T-cellen, cellen die indringers bestrijden, om te vormen zodat ze een tumor goed herkennen. Met die aanpak zijn de afgelopen jaren veelbelovende resultaten geboekt, zegt hoogleraar hematologie Henk Lokhorst van het VU medisch centrum, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Maar er zijn nog wel een aantal struikelblokken. Een daarvan: voor iedere kankerpatiënt moet steeds opnieuw een eigen medicijn worden gemaakt. Er worden dan T-cellen uit het lichaam gehaald, die genetisch zo worden hergeprogrammeerd dat ze een bepaald type tumor herkennen, waarna ze worden teruggegeven aan de patiënt. CAR T-cel therapie heet dat, een kostbare en ingewikkelde procedure.

Vandaar dat wetenschappers overal ter wereld op zoek zijn naar manieren om kant-en-klare T-cellen beschikbaar te krijgen, die naar believen kunnen worden omgevormd, afhankelijk van het type kanker. "Een soort biobank waarmee je snel aan de slag kunt", aldus Lokhorst. Britse onderzoekers slaagden daar als eersten in.

Eind 2015 brachten zij het verhaal van baby Layla (11 maanden) al naar buiten, een half jaar later behandelden ze met succes een tweede meisje, 16 maanden oud. De kinderen zijn nog steeds in leven en daarom durven de wetenschappers nu optimistisch te zijn. In Science Translational Medicine beschrijven ze nu welke techniek ze hebben gebruikt.

Donorcellen

De nood was hoog: jonge kinderen hebben zelf nog te weinig T-cellen. Er was dus onvoldoende voorraad om te bewerken, legt Lokhorst uit. De wetenschappers vonden een alternatief: ze namen T-cellen van een donor en maakten die met slimme technieken blanco. Dat moest voorkomen dat de vreemde T-cellen de organen van de kinderen zouden aanvallen. Bovendien pasten ze het dna in de celkern zo aan dat de T-cellen aan de buitenkant een receptor kregen tegen de tumorcellen van de kinderen, een soort antenne die de kanker kon herkennen.

De T-cellen werden vervolgens met een infuus in de bloedbaan van de kinderen gebracht. De aanpak bleek effectief: nog geen maand na de toediening waren de kankercellen verdwenen en de meisjes zijn, 10 en 16 maanden na de behandeling, nog altijd vrij van leukemie.

Helemaal foutloos verliep de behandeling niet. Een van de kinderen kreeg een infuus waarin een klein aantal T-cellen toch niet helemaal blanco bleek. Zij ontwikkelde een afweerreactie, die echter kon worden bestreden. "De techniek moet dus nog worden verbeterd", zegt Lokhorst, "maar het is een prachtig resultaat. Mooi om voor het eerst te zien dat de methode werkt."

Ook Lokhorst doet met zijn team onderzoek naar kant-en-klare T-cellen. "In de immuuntherapie wordt dat de toekomst", voorspelt hij. In het VUmc hanteren de wetenschappers alleen een andere aanpak: ze proberen blanco T-cellen te maken uit stamcellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234