Zaterdag 03/12/2022

AnalyseKlimaat

Doemscenario’s van klimaatverandering zijn ‘gevaarlijk onderbestudeerd’, waarschuwen wetenschappers

Een herder met een kudde geiten op zoek naar water langs een droge rivieroever nabij Lengusaka in Kenia. Beeld REUTERS
Een herder met een kudde geiten op zoek naar water langs een droge rivieroever nabij Lengusaka in Kenia.Beeld REUTERS

Wetenschappers pleiten ervoor weinig waarschijnlijke maar potentieel rampzalige gevolgen van de klimaatopwarming grondiger te onderzoeken. ‘We moeten stoppen met die struisvogelpolitiek. Er staat te veel op het spel.’

Dieter De Cleene

Er zijn goede redenen om aan te nemen dat de klimaatverandering tot een wereldwijde catastrofe kan leiden, schrijven wetenschappers in een commentaarstuk in het vakblad PNAS. Die doemscenario’s, waarin klimaatverandering leidt tot wereldwijde ontwrichting van de menselijke samenleving, zijn volgens de onderzoekers momenteel “gevaarlijk onderbestudeerd”. Ze pleiten ervoor om meer aandacht te schenken aan uitkomsten met lage waarschijnlijkheid maar mogelijk grote impact.

Het klimaatonderzoek beperkt zich momenteel te veel tot meer gematigde opwarmingsscenario’s, schrijven de onderzoekers. “Dat heeft voor een stuk te maken met de cultuur onder klimaatwetenschappers”, zegt ecoloog Marten Scheffer (Wageningen Universiteit), een van de auteurs van de paper. “Die willen vooral niet te alarmistisch zijn.”

Daarnaast is er volgens de wetenschappers nood aan meer gesofisticeerde risicoanalyses, die rekening houden met een combinatie van calamiteiten. Denk aan stroomuitval door een storm, gecombineerd met een hevige hittegolf. Of hitte en droogte die delen van de aarde onleefbaar maken en tot massale misoogsten, politieke instabiliteit en migratie leiden. We hebben volgens de onderzoekers ook te weinig zicht op hoe extreme klimaatverandering tot massale ziekte en sterfte kan leiden.

“Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) vermeldt minder waarschijnlijke, maar mogelijk erg impactvolle gebeurtenissen wel terloops, maar gaat er onvoldoende diep op in”, vindt Scheffer. “Wij roepen de wetenschappelijke wereld op om te stoppen met die struisvogelpolitiek en daar eens grondig naar te kijken. Er staat te veel op het spel om dat niet te doen.”

Fatalisme

Hoe warm het uiteindelijk zal worden, en welke impact dat zal hebben, is omgeven door een waas van onzekerheid. Het hangt niet alleen af van hoeveel broeikasgassen we nog de atmosfeer in zullen pompen, maar ook van hoe de aarde daarop reageert en hoe we ons daaraan weten aan te passen.

Vooralsnog blijven zowel de broeikasgasuitstoot als de CO2-concentratie in de atmosfeer stijgen. Volgens Climate Action Tracker, een onderzoeksconsortium dat wereldwijd uitstoot en klimaatbeleid monitort, stevenen we tegen 2100 af op een opwarming met 2 à 3,6 graden Celsius, met 2,7 graden als beste schatting. Komt elk land zijn tot dusver gemaakte maar nog niet in beleid omgezette beloftes na, dan wordt dat 1,7 tot 2,6 graden Celsius.

Vorig jaar stelde het IPCC de klimaatgevoeligheid bij, een maat voor hoe hard het klimaat verandert door onze uitstoot. Bij een verdubbeling van de CO2-concentratie mogen we ons aan 2,5 à 4 graden opwarming verwachten, met 3 graden als beste inschatting, en niet 1,5 à 4,5 graden zoals voorheen gedacht. Maar terwijl een erg lage klimaatgevoeligheid vrijwel uitgesloten is, is een hogere klimaatgevoeligheid dat niet, besluit het IPCC.

De auteurs van de paper in PNAS waarschuwen voor zogenoemde kantelpunten, die de opwarming kunnen versnellen wanneer we ze overschrijden. Zoals wanneer de dooiende permafrost veel broeikasgassen loslaat, de ijskappen aan de polen versneld beginnen te smelten of het Amazonewoud afsterft.

“We weten dat die drempels bestaan, maar niet wanneer we ze precies zullen overschrijden”, zegt de Belgische klimaatexpert en IPCC-auteur Joeri Rogelj (Imperal College London). “We zijn er de voorbije decennia in geslaagd steeds beter in te schatten wat de meest waarschijnlijke opwarmingsscenario’s zijn. Maar dat betekent niet dat we de minder waarschijnlijke scenario’s kunnen uitsluiten. Meer aandacht voor de impact daarvan op de samenleving lijkt mij zinvol, zodat we er ons beter op kunnen voorbereiden.”

‘2 tot 3 graden wordt erg genoeg’

Tegelijk benadrukken verschillende experts dat de meer waarschijnlijke scenario’s al behoorlijk onaangenaam zijn. “In die zin is het niet onlogisch dat we meer aandacht besteden aan een opwarming met pakweg 2 à 3 graden”, zegt klimatoloog en IPCC-auteur Philippe Huybrechts (VUB). “Daar krijgen we vroeger mee te maken en dat zal al erg genoeg zijn.”

Voegt het verkennen van rampscenario’s dan nog veel toe aan wat we al weten over wat ons te doen staat, namelijk de uitstoot zo snel mogelijk naar nul brengen? “We weten het wel, maar doen nog steeds te weinig”, zegt Scheffer. “Ik denk dat veel mensen onderschatten hoe onaangenaam de planeet die we onze kleinkinderen nalaten kan worden.”

Sommige wetenschappers vrezen dat doemscenario’s net het fatalisme voeden. “Te veel focus op doemscenario’s doet mensen de moed verliezen”, denkt geoloog Manuel Sintubin (KU Leuven). “En het sterkt de klimaatontkenners in hun overtuiging dat het probleem gigantisch overdreven wordt.”

Toch valt er volgens de Nederlandse klimaatonderzoeker Detlef van Vuuren (Planbureau voor de Leefomgeving) wat te zeggen voor een grondige verkenning van doemscenario’s. “Het is wel superbelangrijk om er dan bij te zeggen dat het niet om een waarschijnlijk, maar om een worstcasescenario gaat. Als je een brug bouwt, wil je niet alleen weten of die gemiddeld blijft staan, maar ook wanneer je pech hebt.”

Het is balanceren op een slappe koord, beseft Scheffer. “Dat iets onwaarschijnlijk is, betekent niet dat het onmogelijk is. Maar het betekent evenmin dat het onafwendbaar is. Het is belangrijk erbij te zeggen dat we dit kunnen en moeten vermijden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234