Dinsdag 15/10/2019

15 jaar Wikipedia

Dit is de grootste bedreiging voor Wikipedia

Een lange slungel met een donssnorretje, dat is Wikipedia nu. Vijftien jaar oud en in volle puberteit. De online encyclopedie, een handig instrument voor miljoenen gebruikers, kampt zoals elke puber met forse groeipijnen. Zal Wikipedia erin slagen die te overwinnen?

Exact 15 jaar geleden zag Wikipedia het levenslicht, met dank aan Jimmy Wales en Larry Sanger. De site vloeide voort uit de online encyclopedie Nupedia, maar gebruikte een totaal andere methode om aan zijn inhoud te komen. Geen 'eigen' experts meer die de lemma's beheerden en aanvulden, maar wel een 'wiki', waarin iedereen kon schrappen, aanpassen en toevoegen waar nodig. Hoewel Wikipedia bedoeld was als aanvulling op Nupedia, overvleugelde de dochter al snel de moeder. Een wereldwijd project werd het, waarbij jaarlijks duizenden artikels in ettelijke talen binnenstroomden.

Vandaag is Wikipedia de zevende meest populaire site ter wereld met ongeveer een half miljard mensen die de site elke maand bezoeken. De site telt ongeveer 37 miljoen artikels in 288 talen en dialecten, die beheerd worden door ongeveer 70.000 actieve Wikipedianen (actief = zij die elke maand meer dan vijf aanpassingen doen). De Nederlandstalige versie is overigens een van de grotere ter wereld, met maar liefst 1,8 miljoen artikels. Zo'n 1.200 actieve Wikipedianen staan daarvoor in.

Dan staat het er goed voor met Wikipedia, horen we u concluderen. Aan de bezoekerscijfers en het aantal artikels zal het geenszins liggen, dat klopt. En zelfs financieel is de situatie van Wikipedia de voorbije 7 à 8 jaar fors verbeterd. Dat was vooral te danken aan de voormalige directeur van de Wikimedia Foundation, de Canadese Sue Gardner. Die startte in 2007 met een budget van 7,3 miljoen dollar en 12 medewerkers. Vandaag zijn dat er al 280 en heeft de organisatie zonder winstoogmerk, voornamelijk dankzij giften, een omzet van 76 miljoen dollar. Ook dat maakt Wikipedia uniek: de gratis site overleeft quasi probleemloos zonder advertenties, bij gratie van de gebruiker.

Waar zitten de Wikipedianen?

Toch kampt de puber die Wikipedia vandaag is met ernstige groeipijnen. Dan hebben we het niet eens over de even prangende vraag hoe de encyclopedie relevant kan blijven in opkomende markten als Azië, Afrika en Zuid-Amerika, waar het al mobiel is dat de klok slaat. Hoe geraak je zo even makkelijk aan de Wikipedia-info en kan je ze desgewenst bijvijlen? Hoe toegankelijk blijft Wikipedia bovendien te midden van almaar dominanter wordende sociale netwerken als Facebook, die zich meer en meer gaan gedragen als browsers?

Nee, de grootste moeilijkheid zijn de Wikipedianen zelf, zij die de artikels op een aanvaardbaar niveau brengen. Het probleem is al jaren zichtbaar in de beschikbare statistieken: hoe fel het aantal artikels en lemma's ook groeit, het aantal actieve 'editors' zakt sinds 2007 gestaag. Meer inhoud, minder beheerders, minder controle: de valkuil is goed zichtbaar voor iedereen (zie onderstaande grafieken).

"Het vrijwilligerskorps dat het vlaggenschip bouwde van het project - de Engelstalige Wikipedia - en dat het moet verdedigen tegen vandalisme, hoaxes en manipulatie is al met meer dan een derde gekrompen sinds 2007 en het krimpt nog steeds", schreef het gerespecteerde MIT Technology Review twee jaar geleden al. "Zij die overblijven lijken er niet in te slagen om de fouten recht te zetten die Wikipedia verhinderen om een kwalitatieve encyclopedie te worden volgens ieders standaarden."

Knorrige anciens

Wat daar de oorzaak van is? Aaron Halfaker, nu onderzoeker bij de Wikimedia Foundation, bestudeerde het probleem grondig in 2012. Hij concludeerde ironisch genoeg dat net die zoektocht naar kwaliteit en betrouwbaarheid Wikipedia aan het "wurgen" is. In 2007 werd de controle - kwatongen beweren "bureaucratie" - op nieuwe bijdragen grondig opgevoerd. Dat zorgde er rechtstreeks voor dat nieuwe editors hun toevoegingen veel vaker geweigerd zagen door meer ervaren gebruikers.

Zo onstond doorheen de jaren een wat scheefgetrokken beeld van 'knorrige' anciens die nieuwkomers de neus afbijten, het mantra 'please do not bite the newcomers' ten spijt. Als er dan toch nieuwe editors bijkomen, is het bovendien moeilijk om die naar de pagina's te lokken die het meeste aandacht kunnen gebruiken.

Een bijkomend probleem: de diversiteit van de Wikipedianen. Het overgrote merendeel zijn mannen - 80 à 90 procent - uit rijke landen. Daardoor is de inhoud wel vrij sterk op vlak van pakweg technologie en wetenschap, maar rammelt die als het gaat over vrouwen, armere regio's en sociale kwesties.

De pagina's die de voorbije 15 jaar het vaakst werden aangepast in Wikipedia. Beeld wikimedia

Geen uitdoofscenario, aub

Oplossingen iemand? Halfaker werkt eraan, zo zegt hij aan Time. Zo zou artificiële intelligentie een rol kunnen spelen. Daarbij zou een computer automatisch de kwaliteit van nieuwe aanpassingen kunnen beoordelen, zodat de bestaande editors ze efficiënter onder de loep kunnen nemen.

Om die wisselwerking bovendien wat minder bits te maken, is er meer interactie nodig. Een pagina als Teahouse moet daarvoor zorgen: ervaren editors kunnen daar algemene en meer specifieke vragen van nieuwkomers beantwoorden. Ook zoekt Halfaker naar een manier om nieuwe editors naar de pagina's te leiden waar het meeste werk noopt.

Een mogelijke oplossing voor het diversiteitsprobleem is het organiseren van regelmatige 'edit-a-thons', bijeenkomsten van mensen met een specifieke kennis die hiaten in het Wikipedia-universum proberen te dichten. Dergelijke evenementen komen steeds vaker voor en ze helpen enorm, maar de grote vraag blijft of je daarmee structureel een online encyclopedie kunt rechthouden.

Het moet nochtans. Een uitdoofscenario, waarbij we pas te laat doorhebben dat de site niet meer genoeg mensen en accuraatheid bezit om te overleven, zou intriest zijn, zo schreef de New York Times eerder al. Want met alle nadelen en werkpunten van dien blijft Wikipedia een van de meest lovenswaardige, onbaatzuchtige projecten aller tijden op het wereldwijde web. Een gigantisch brede waaier aan kennis, zomaar vrij en gratis beschikbaar voor zovelen, het is ongezien in de geschiedenis en de moeite waard om in stand te houden. Doe er dus nog maar minstens 15 jaar bij, Wikipedia.

Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234