Vrijdag 06/12/2019

Wetenschap

Deze worm komt na bijna 42.000 jaar weer tot leven

Twee rondwormen zijn na duizenden jaren bevriezing weer tot leven gekomen. Beeld The Siberian Times

41.700 jaar geleden. Toen de mens nog jager-verzamelaar was, begon een Siberische rondworm aan zijn winterslaap. Nu zijn wetenschappers erin geslaagd om het dier weer tot leven te laten komen.

Tienduizenden jaren hebben ze in een ijslaag overleefd, deze twee rondwormen. Het gaat om twee geslachten, de zogeheten Plectus en de Panagrolaimus, die in de Siberische permafrost verbleven. Dat blijkt uit een studie van Russische onderzoekers die is verschenen in het vakblad Doklady Biological Sciences. Het zou gaan om 's werelds oudste levende dieren.

Jarenlang verzamelden de onderzoekers zo’n 300 bodemmonsters uit verschillende gebieden en tijdperken. In een ervan, waarin resten waren te vinden van een eekhoornhol dat 32.000 jaar geleden instortte, was de Panagrolaimus aanwezig. In een ander zat de Plectus. Dankzij koolstofdatering kwamen de wetenschappers tot de conclusie dat die specifieke rondworm zo’n 41.700 jaar oud zou moeten zijn. In het laboratorium werden de wormen in een petrischaaltje tot een temperatuur van 20 graden Celsius opgewarmd. Na enkele weken kwam er beweging in: de rondwormen, allebei vrouwelijk, kropen rond en gingen weer eten.

Beerdiertje

Voorlopig houden verschillende deskundigen een slag om de arm. Het zou kunnen dat de bodemmonsters, bijvoorbeeld bij de verzameling of in het laboratorium, besmet zijn geraakt door moderne rondwormen. Het onderzoeksteam houdt hier rekening mee, maar acht die kans zo goed als uitgesloten. Zij zouden voor een steriele omgeving hebben gezorgd en geven aan dat er op de dieptes waarop de dieren zijn aangetroffen geen andere moderne organismen voorkomen.

Geen enkel ander meercellig organisme is ooit na zo’n lange tijd uit een bevroren staat teruggekeerd. In het verleden zijn al eens tientallen miljoenen jaren oude bacteriën tot leven gewekt. Ook werden beerdiertjes, minuscule meercellige organismen, na 30 jaar te zijn bevroren geweest weer tot leven gewekt. In tegenstelling tot de rondwormen kwam een van de beerdiertjes na amper twintig dagen wel te overlijden, wat doet vermoeden dat zij niet helemaal ongehavend uit hun bevroren staat zijn gekomen.

“Rondwormen kunnen heel goed tegen bevriezing”, zegt nematoloog Wim Bert (UGent). “Dat fenomeen is natuurlijk al veel langer bekend. Ik doe het zelf ook voor practicalessen. Vooral de lange duur is opvallend. De wormen slagen erin om de ijskristallen op een goede manier te organiseren, waardoor er precies genoeg ruimte bestaat tussen die ijskristallen. Ook scheiden zij een suikerachtige vloeistof af die de ijsschade beperkt. Op die manier raken hun cellen niet beschadigd. Het is, toch voor de rondwormen, de truc om zo lang te blijven leven in bevroren toestand.”

Hersenen

Volgens de Russische onderzoekers kunnen deze rondwormen voor nieuwe wetenschappelijke inzichten zorgen. Zij dromen van doorbraken in de geneeskunde of de astrobiologie, de tak van wetenschap die het ontstaan van leven in het universum bestudeert. “Dit alles suggereert dat deze rondwormen over een aantal adaptieve mechanismen beschikken die wetenschappelijk en praktisch belang kunnen hebben voor andere takken van de wetenschap.” Het ligt voor de hand dat de dieren een inkijk zullen geven in de evolutie van de rondwormen. Verschillende experts verwachten significante verschillen tussen de oude en huidige populaties.

Bert waarschuwt voor een te groot optimisme. “Ik sta sceptisch tegenover zulke beweringen. Er wordt dan snel gesproken over het opnieuw tot leven wekken van andere, grotere dieren of het invriezen van mensen, maar op dat vlak heb je weinig aan de rondwormen. Als dat ooit mogelijk wordt, wat ik niet uitsluit, dan staat dat los van deze ontdekking. Vergeet niet dat mensen zowel op cel- als genetisch niveau vrij gelijkaardig zijn aan rondwormen, maar dat wij veel complexer zijn. Zij hebben bijvoorbeeld geen hersenen. Die invriezen en weer tot leven brengen, is veel moeilijker en ligt nog ver weg.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234