Vrijdag 18/10/2019

Wetenschap

Deze vrouw werd wel degelijk 122 jaar oud. Dat bewijzen de statistiek en een oud krantenartikel

Een foto van Jeanne Calment, toen ze haar 121ste verjaardag vierde. Beeld AFP

Kansberekening en en een krantenartikel uit 1934: Zwitserse, Deense en Franse onderzoekers bewijzen zo dat Jeanne Calment uit het Franse Arles wel degelijk 122 jaar werd en de oudste mens ooit was. Russische wetenschappers stelden vorig jaar dat een mens onmogelijk zo oud kan worden en dat Yvonne, de dochter van Jeanne, stiekem de plaats van haar moeder had ingenomen om erfenisrechten te ontlopen.

Jeanne Calment werd eind vorige eeuw wereldnieuws toen duidelijk werd dat pietje de dood haar in zijn to do-lijstje was vergeten te zetten. Ze was al bijna 110 jaar toen ze tijdens de barkoude winter van 1985 haar huis in Arles inruilde voor een kamer in het woonzorgcentrum. Op 11 januari 1988 werd ze officieel de oudst levende persoon ter wereld. Dat bleef ze meer dan negen jaar, tot ze op 4 augustus 1997 op de leeftijd van 122 en 164 dagen overleed.

Toen Calment stierf, werd ze afgelost als oudste mens ter wereld door een ‘jong veulen’ van 112. Tien jaar jonger: een verschil zo groot dat het wel verdacht moest zijn. Toen Calment nog in leven was, werd haar extreem hoge leeftijd herhaaldelijk in vraag gesteld, maar de twijfels werden even snel weggewuifd. The Washington Post vatte het zo samen: het is niet omdat iets onwaarschijnlijk is, dat het ook onmogelijk is. Tot de Russische geriater Valery Novosselov en de wiskundige Nikolay Zak eind vorig jaar een bom legden onder het Franse sprookje. Zij zijn ervan overtuigd dat niet Jeanne maar haar dochter Yvonne stierf in augustus 1997. Yvonne zou 99 jaar zijn geworden terwijl moeder Jeanne al in 1934 was gestorvenen aan tuberculose. Persoonsverwisseling en identiteitsfraude om successierechten te ontlopen.

Kritische interviews

In Parijs verslikte Jean-Marie Robine zich in zijn bouillabaisse: de man is één van de twee geriaters die het wereldrecord van Calment officieel vaststelde en daar in 1998 in Science over berichtte. Anderzijds, dankzij Jeanne Calment werd ook hij een ster. Hij sprak haar meermaals en schreef mee aan verschillende boeken waarin we leerden dat Jeanne tot haar 117de na elke maaltijd een Dunhill-sigaret opstak enkel pap lustte van een glaasje porto. “Ik heb haar een paar keer kritisch geïnterviewd”, stelde Robine in Le Parisien. “Zij vertelde me toen zaken en anekdotes die haar dochter onmogelijk kon hebben geweten, zoals de namen van haar leerkrachten wiskunde of wie allemaal in het gebouw heeft gewoond.”

De Russen beweerden dat de Franse overheid ook achter de waarheid was gekomen, maar het stinkende potje had toegedekt, want Jeanne had intussen de status van ‘nationale heldin’ verworven; te laat om haar nu een ordinaire bedriegster te gaan noemen. “Larie en apenkool”, vertelde Robine. “Jeanne behoorde tot de gegoede burgerij van Arles. Na haar huwelijk met haar achterneef Fernand Calment heeft ze nooit moeten werken. Het koppel was bekend in de gemeente en frequenteerde er plechtigheden en feesten. Mocht Yvonne de plaats van haar dochter hebben ingenomen, zou dat in Arles niet onopgemerkt voorbij zijn gegaan. Bovendien: wat met de man van Yvonne? Moest die dan plots ‘moeder’ zeggen tegen zijn vrouw?”

Robine, zelf verbonden aan het Frans Nationaal Instituut voor Volksgezondheid, lag wakker van de beschuldigingen en besloot de zaak opnieuw te onderzoeken samen met de Universiteit van Genève, het Universiteit Ziekenhuis van Genève en de EPHE-hogeschool. Ze vonden documenten dat Nicolas Calment, de vader van Jeanne, in 1926 al zijn goederen voor zijn dood had nagelaten aan zijn erfgenamen. Stiekem fraude plegen, had dus geen zin. Daarnaast vonden ze ook een artikel in een lokale krant uit 1934, dat berichtte over een grote menigte die de begrafenis van de 36-jarige Yvonne had bijgewoond. “Daar waren dus vele tientallen getuigen; het is van de zotte om te denken dat die allemaal in het complot zouden zitten”, zegt Robine.

Kansberekening

Maar hoe kan het dan dat Calment met grote voorsprong als enige ter wereld zo oud is kunnen worden? François Herrmann van de Universiteit van Genève liet er de wiskunde op los en ontwikkelde een model met kansberekening. “We hebben berekend dat een eeuweling één kans op 10 miljoen heeft om 123 jaar te worden. Een kleine kans, maar wel een kans”, zegt Herrmann. “Sinds de dood van Jeanne, heeft al één iemand de leeftijd van 119 jaar gehaald en vijf anderen werden 117. De kloof wordt kleiner. In feite was Jeanne Calment haar tijd vooruit.”

Het geheim van Calment? “Goeie genen”, zegt Robine. “Haar voorouders werden ook erg oud, net als haar broer. Daarnaast was de familie bemiddeld en hoog opgeleid, twee factoren waarmee je kansen om oud te worden stijgen. En je moet natuurlijk wat geluk hebben.” Overigens: het opgraven van Yvonne Calment met bijhorende DNA-testen, zou 100 procent bewijs kunnen leveren of het skelet iemand van 36 (zijzelf) dan wel van 58 jaar (Jeanne) was, maar de procedure daarvoor is niet eenvoudig en dus waagt niemand zich daar (voorlopig) aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234