Maandag 25/05/2020

Sterrenkunde

Deze mysterieuze ster doet astronomen dromen

Archiefbeeld van een (willekeurige) sterrenhemel.Beeld THINKSTOCK

Ze staat bijzonder ver van ons af, de ster met de prozaïsche naam KIC 8462852, maar astronomen kunnen er maar niet genoeg van krijgen. Het lijkt alsof er een enorme massa aan mysterieuze objecten rond de ster cirkelt. Een toevallig maar gigantisch vuurwerk van exokometen? Of is dit de buitenaardse beschaving die we al jaren zochten?

Op zo'n 1.480 lichtjaren hiervandaan - voor de liefhebbers: dat is een vrij onbevattelijke 14 biljard kilometer (een 14 met 15 nullen erachter) - ergens tussen het sterrenbeeld Zwaan en Lier in, staat een mysterieuze ster die in de voorbije vier jaar alleen maar meer vraagtekens heeft opgeleverd.

Met de Kepler-ruimtetelescoop konden astronomen tussen 2009 en 2013 het licht van KIC 8462852 bestuderen. Kepler keek in het bijzonder naar kleinere of grotere dipjes in het licht dat sterren uitsturen. Als die dipjes regelmatig zijn, kunnen ze er bijvoorbeeld op wijzen dat er een planeet of ander hemellichaam rond de ster draait. De meeste data van Kepler worden automatisch geanalyseerd, via algoritmes, maar ook aan amateurastronomen is gevraagd om naar vreemde patronen te zoeken via de website 'Planet Hunters'.

In 2011 werd één ster als "bizar" en "opmerkelijk" aangemerkt en dat was KIC 8462852. "We dachten dat het slechte data waren of een beweging van de ruimtetelescoop, maar alles leek te kloppen", vertelt Tabetha Boyajian, een postdoc aan de Yale-universiteit die het fenomeen met een team wetenschappers bestudeerde, aan The Atlantic. Het onregelmatige lichtpatroon van de ster suggereerde namelijk dat er een enorme hoeveelheid massa rond de ster cirkelde.

Beeld arxiv
De onregelmatige lichtdipjes van de ster KIC 8462852 plaatsen wetenschappers voor een raadselBeeld arxiv

Kosmisch toeval

Dat zou minder vreemd geweest zijn als het een jonge ster was: de zwaartekracht moet de wanorde aan ruimtepuin en stof dan nog organiseren tot een min of meer gestructureerd geheel zoals we dat kennen van ons zonnestelsel. Maar dit blijkt geen jonge ster te zijn, zo concluderen wetenschappers. Bij een jonge ster zou het stof errond veel meer infrarood licht uitsturen, maar dat is hier niet aanwezig.

Maar toch cirkelt er een hele hoop objecten rond de ster. En die zijn zo groot dat wij met Kepler kunnen zien dat ze het licht van de ster blokkeren. "We krabden ons in de haren", legt Boyajian uit aan de New Scientist. "Voor elk idee dat opborrelde, was er altijd wel iets dat dat tegensprak." Scenario's van asteroïden rond de ster of een botsing van twee hemellichamen zouden niet zulke aanzienlijke dips creëren in het lichtpatroon.

Eén verklaring kunnen de wetenschappers wel bedenken: dat er een familie van exokometen gepasseerd is en door de zwaartekracht van de mysterieuze ster sterk uiteengetrokken is. De stofwolk die daardoor geproduceerd zou worden, zou wel groot genoeg kunnen zijn om het licht van KIC 8462852 te blokkeren. Kosmisch gezien zou het wel een bijzonder groot toeval zijn dat wij, die 1.480 lichtjaren van het spektakel verwijderd zijn, pal op het juiste moment kijken wanneer de (millennia oude) lichtdipjes van de ster ons bereiken. Maar het kan.

Of toch maar aliens dan?

Sommige wetenschappers leggen zich niet zomaar neer bij die verklaring. Zo is er Jason Wright, een astronoom van Penn State University, die ook wel eens de suggestie van buitenaards leven wil onderzoeken. Eén van de manieren waarop wetenschappers buitenaards leven hopen te ontdekken, is namelijk om te speuren naar grote technologische structuren die rond andere sterren cirkelen. Volgens Wright zou er in het geval van KIC 8462852 wel eens sprake kunnen zijn van zo'n "zwerm megastructuren" in de buurt van de ster.

"Wanneer Boyajian mij de data toonde, was ik gefascineerd door hoe gek die eruitzagen. Buitenaardse wezens zijn altijd de laatste hypothese die je moet overwegen, maar dit ziet eruit als een bouwsel dat je verwacht van een buitenaardse beschaving", oppert Wright in The Atlantic. Hij laat er zijn fantasie de vrije loop en suggereert bijvoorbeeld een massa aan lichtcollectoren om de energie van de ster te kunnen gebruiken.

Wright en Boyajian zijn nu zelfs gaan samenzitten met Andrew Siemion, de directeur van het SETI Research Center van de universiteit van Californië, dat naar buitenaards leven speurt. Hun voorstel is om een enorme schotelantenne op de ster te richten. Daarmee zouden ze eventuele radiogolven kunnen ontdekken die wijzen op technologische activiteit. Mochten die radiogolven interessant lijken, willen ze het Very Large Array (VLA)-radioastronomisch observatorium van New Mexico inschakelen om de signalen verder uit te pluizen.

Als daarvoor goedkeuring komt, zou het team al in januari kunnen beginnen observeren en zou de VLA-opvolging ergens in het najaar kunnen plaatsvinden.

Het Very Large Array (VLA)-radioastronomisch observatorium van New Mexico.Beeld cc - hajor
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234