Vrijdag 24/01/2020

Ruimtevaart

Deze Europese ruimtesonde moet de geheimen van verre werelden onthullen

Tekening van ruimtesonde Cheops in haar baan on de aarde. Beeld ESA

Hoe ontstaan kleine planeten? Hebben ze een atmosfeer? En niet te vergeten: bestaat er buitenaards leven? De ruimtesonde Cheops vertrekt morgen naar verre werelden om antwoord te vinden op deze en andere vragen.

Meer dan vierduizend kennen we er inmiddels: exoplaneten, verre werelden die draaien om een andere ster dan de zon. Ruimtesonde Cheops, die dinsdag wordt gelanceerd, moet die werelden nu voor het eerst goed in kaart brengen.

Even voor tien uur dinsdagochtend Nederlandse tijd, zal over het lanceerplatform in Kourou (Frans-Guyana) het oorverdovende gebulder van raketmotoren rollen. Dan vertrekt naar verwachting de raket met aan boord een pakket – zo’n 300 kilogram zwaar en anderhalve meter breed, hoog en diep – dat voorgoed ons beeld van honderden mysterieuze, verre werelden moet veranderen.

De afgelopen jaren hebben ruimtemissies als Kepler en Tess laten zien dat het heelal krioelt van de planeten. Ruim vierduizend verre werelden ontdekten ze al, draaiend om andere sterren dan de zon. Wellicht is ergens, op één van die exotische plekken, zelfs sprake van buitenaards leven.

Toch weten we van de meeste telgen van de almaar groeiende planetenfamilie op dit moment niet veel meer dan dat ze bestaan. Vandaar dat de Cheops-satelliet van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA nu een nieuw tijdperk moet inluiden: eentje waarbij de aandacht langzaam verschuift van het vinden van nieuwe exoplaneten, naar het beter bestuderen van de planeten die we al kennen. “Het detecteren van exoplaneten is nu nog de norm”, zei astronoom Matt Griffin (Cardiff University) tegen vakblad Nature. “Maar we moeten planeten nu ook beter leren doorgronden door hun gedetailleerde eigenschappen te meten.”

Vanaf zijn uiteindelijke stek, zo’n zevenhonderd kilometer boven het aardoppervlak, gaat Cheops precies dat doen. Drieënhalf jaar lang tuurt de sonde straks in het diepe donker van de kosmos. In die periode zullen honderden exoplaneten aan haar camera voorbijtrekken – van ‘superaarde’ 55 Cancrie, de eerste planeetwaar astronomen een buitenaardse dampkring ontdekten, tot gasreus KELT-9b, waarop het zo heet is (4.000 °C) dat hij waarschijnlijk letterlijk verdampt.

Raadsels

Tijdens zijn missie moet Cheops bovendien een aantal wetenschappelijke raadsels oplossen. Zo willen astronomen bijvoorbeeld beter leren begrijpen hoe kleine planeten ontstaan, een raadsel dat astronomen vanwege een gebrek aan meetgegevens nu niet kunnen oplossen. ‘Klein’ is hier overigens relatief: het gaat om werelden van grofweg formaat aarde tot iets kleiner dan gasreus Neptunus. Cheops kan van die planeten onder meer het formaat bepalen, en ontdekken of ze een atmosfeer hebben. Als het even meezit, kan de sonde zelfs bepalen of een planeet wolken heeft.

Cheops is naar de maatstaven van de ruimtevaart overigens een relatief bescheiden missie. De satelliet – kosten: 50 miljoen euro – is weliswaar de eerste die exoplaneten in meer detail gaat bestuderen, maar doet ook nadrukkelijk dienst als wegbereider voor toekomstige, grotere en duurdere missies. Een van de belangrijkste taken van Cheops is daarom bepalen welke planeten het waard zijn om aan een nóg gedetailleerdere blik te onderwerpen.

Exoplaneetmissies

De twee toekomstige exoplaneetmissies die de ESA op stapel heeft staan, moeten dat soort vervolgmetingen verrichten. Allereerst ruimte sonde Plato, die rond 2023 aardachtige planeten gaat bestuderen waarop in potentie vloeibaar water kan voorkomen. Gevolgd door Ariel, die in 2028 de chemische samenstelling van planeetatmosferen nauwkeurig in kaart moet brengen.

Daarnaast zal ook de geplande James Webb Space Telescope aan de haal gaan met planeten die Cheops als interessant bestempelt. Dat instrument zal op z’n vroegst vanaf 2021 Nasa’s huidige ruimtetelescoop Hubble vervangen en kan op die planeten speuren naar de aanwezigheid van water of methaan. Wanneer die stoffen voorkomen in een planeetatmosfeer kan dat wijzen op de aanwezigheid van buitenaards leven.

Ruimtesonde cheops in 2018, bij ESA's onderzoekscentrum ESTEC in Noordwijk. Beeld ESA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234