Zondag 20/09/2020

WetenschapCoronavaccin

De wereldwijde race naar het coronavaccin: de kansen van de acht koplopers op een rij

Beeld Getty Images

Vanaf dit weekend test Janssen Pharmaceutica een coronavaccin uit op liefst 60.000 proefpersonen in Brazilië, Chili en de VS. Daarmee vervoegt het van oorsprong Belgische farmabedrijf de kopgroep in de wereldwijde race naar een werkende inenting. Nu al acht gegadigden zijn in de cruciale klinische ‘fase 3’ beland. Enkele firma’s blijven overtuigd nog dít jaar de eindmeet te halen. De kansen van de koplopers op een rij.

De favoriet: 25% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: Universiteit Oxford & AstraZeneca (Groot-Brittannië/Zweden)

Naam vaccin: AZD1222 (alias ChAdOx1)

Type: virale vector

Aantal doses: 2

Status: sinds 17 augustus getest op minstens 30.000 mensen, vooral in VS

Prognose finish: eind 2020

De grootste kanshebber volgens veel wetenschappers. Niet alleen straalt de samenwerking tussen de wereldvermaarde Britse universiteit en de Zweeds-Britse farmareus gedegenheid uit, dit partnerschap - met Belg Bruno Holthof aan het hoofd - startte ook met een voorsprong. Als basis voor dit vaccin konden de Oxford-wetenschappers teruggrijpen naar een inenting die ze enkele jaren geleden maakten tegen MERS, een ander coronavirus. Die basis bestaat uit een verkoudheidsvirus van chimpansees, dat zich niet langer kan vermenigvuldigen en dus ook in het menselijk lichaam geen schade kan aanrichten. Aan dat apenvirus werd een zogeheten 'spike-eiwit' vastgemaakt: een eiwit van de kenmerkende uitsteeksels van het huidige coronavirus. 

Door deze spike-eiwitten samen met het apenvirus als vaccin toe te dienen - met het apenvirus als koerier of 'virale vector' - hopen de wetenschappers dat ons lichaam bij een eventuele besmetting met Covid-19 de spike-eiwitten van het coronavirus herkent en aanvalt. Uit de eerste klinische tests bij 1.077 mensen bleek alvast een duidelijke immuunreactie mét voldoende aanmaak van antilichamen en T-cellen, witte bloedcellen die besmette cellen 'opruimen'. Niet elke proefpersoon reageerde echter na de eerste inenting, dus blijkt wel een dubbele dosis nodig. De bijwerkingen blijven voorlopig beperkt tot vermoeidheid, lichte koorts, spier- en hoofdpijn. De EU reserveerde al 400 miljoen doses aan de kostprijs (2,9 euro per stuk). Daarvan zijn er 7,5 miljoen bestemd voor België. Omdat een dubbele dosis vereist is, zouden hiermee dus 'slechts' 3,75 miljoen landgenoten geholpen kunnen worden.

De pionier: 15% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: Moderna & National Insitutes of Health (VS)

Naam vaccin: mRNA-1273

Type: genetica

Aantal doses: 2

Status: sinds 27 juli getest op 30.000 mensen in VS

Prognose finish: eind 2020

Als deze samenwerking tussen het biotechbedrijf uit Massachusetts en het Amerikaanse overheidsinstituut tot een werkend vaccin zou leiden, wordt alvast medische geschiedenis geschreven. Het zou immers de allereerste inenting zijn die gebrouwen is met genetisch materiaal. Meer bepaald het mRNA waarin de 'bouwinstructies' zitten om de kenmerkende uitsteeksels (spike-eiwitten) van het coronavirus aan te maken. Wanneer die instructies als vaccin geïnjecteerd worden in het menselijk lichaam, zouden onze cellen kopieën van het spike-eiwit aanmaken en zou ons immuunsysteem die leren kennen. Zodanig goed zelfs dat het bij een echte infectie met het coronavirus direct kan reageren. Uit de eerste resultaten van eerdere klinische fases bleken de proefpersonen alvast genoeg antilichamen en T-cellen aan te maken, maar doken ook vervelende nevenwerkingen op zoals rode uitslag en/of pijn op de plek waar de prik gezet werd.

De prik onder meeste druk: 15% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: BioNTech, Pfizer & Fosun Pharma (Duitsland/VS/China)

Naam vaccin: BNT162b2

Type: genetica

Aantal doses: 2

Status: sinds 27 juli uitgetest op 29.481 mensen in VS, Argentinië en Brazilië

Prognose finish: vóór december 2020

Ook dit potentiële vaccin bestaat uit genetisch materiaal van het coronavirus dat in het menselijk lichaam voor voldoende herkenning moet zorgen als het échte virus probeert binnen te dringen. De gebruikte mRNA-technologie werd eerder al toegepast bij experimentele kankerbehandelingen. De eerste resultaten tonen ook hier voldoende aanmaak van antilichamen en T-cellen. Grootste nadeel bij dit vaccin lijkt dat de ontwikkeling (te) snel moet gaan. Om een contract van 2 miljard dollar (1,7 miljard euro) met de Amerikaanse overheid te kunnen valideren, moeten nog vóór december 100 miljoen werkende doses afgeleverd worden. Ook de Pfizer-vestiging in Puurs zou worden ingeschakeld als productiesite.

De 'Belgische' inzending: 15% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: Janssen Pharmaceutica, onderdeel van Johnson & Johnson (VS)

Naam vaccin: Ad26COV2-S

Type: virale vector

Aantal doses: 1

Status: vanaf vandaag uitgetest op 60.000 mensen in Brazilië, Chili en VS

Prognose finish: begin 2021

Met de Belg Paul Stoffels in de cockpit begint ook ons 'eigen' Janssen Pharmaceutica (intussen onderdeel van de Amerikaanse farmareus Johnson & Johnson) zich feller in de eindspurt te wurmen. Uitgerekend vandaag wordt de klinische fase 3 opgestart, waarbij het proefvaccin aan minstens 60.000 proefpersonen zal worden toegediend. Achterliggend principe is dat van de virale koerier of vector. Het zogenaamde Ad26-virus veroorzaakt een lichte verkoudheid, maar dringt ook heel makkelijk menselijke cellen binnen. Eerder werden aan Ad26 al genen van onder meer hiv en ebola toegevoegd om geneesmiddelen tegen die virussen te ontwikkelen. Nu dient Ad26 als koerier voor een kopie van het gen dat bij het coronavirus de spike-eiwitten aanmaakt. Het vaccin moet ervoor zorgen dat het lichaam meteen de echte (gevaarlijke) spike-eiwitten opmerkt bij een besmetting. De Amerikaanse overheid heeft al een contract van 1 miljard dollar (840 miljoen euro) afgesloten voor 100 miljoen doses. Bij Janssen maakt men zich sterk tegen april volgend jaar 600 tot 900 miljoen inentingen klaar te hebben.

De kandidaat uit Wuhan: 10% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: Sinopharm & Wuhan Institute of Biological Products (China)

Naam vaccin: BBIBP-CorV

Type: inactief virus

Aantal doses: 2

Status: sinds 16 juli uitgetest op 15.000 mensen in Verenigde Arabische Emiraten

Prognose finish: eind 2020

Uitgerekend vanuit het Chinese Wuhan, de plek waar het coronavirus aan zijn vernietigende pandemie begon, zou nu de redding kunnen komen. Als basis voor hun vaccin kozen de Chinese wetenschappers hier opvallend genoeg voor het coronavirus zélf, zij het een inactief gemaakte variant. Zo'n dood virus zou in het menselijk lichaam geen schade meer aanrichten, maar wel nog een immuunreactie opwekken bij een infectie met de actieve variant. De vaccins tegen polio en griep werken op een vergelijkbare manier. Minpunt is de tijdrovende productie: vooraleer de virussen (chemisch) inactief gemaakt kunnen worden, moeten ze eerst opgekweekt worden in een laboratorium. Tijdens de eerdere klinische fases werd alvast een bevredigende immuunrespons opgemerkt, zonder ernstige bijwerkingen. Dat het middel in de Verenigde Arabische Emiraten wordt uitgetest, is geen toeval: met 200 verschillende nationaliteiten en dus heel wat raciale en genetische verschillen vormt dit de ideale testbiotoop.

De wereld-veroveraar: 10% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: Sinovac (China)

Naam vaccin: CoronaVac

Type: inactief virus

Aantal doses: 2

Status: sinds 21 juli uitgetest op 8.870 zorgverleners in Brazilië

Prognose finish: begin 2021

Ook dit Chinese biofarmaceutische bedrijf werkt met een inactief gemaakt virus, dat momenteel al proefdraait in het zwaar getroffen Brazilië. Bijna 9.000 zorgverleners die dagelijks in contact komen met Covid-19-patiënten kregen het prototype toegediend. In eerdere klinische fases werd al een afweerrespons vastgesteld, zonder al te veel neveneffecten. Terwijl voordien bij proeven op makaken bleek dat de geproduceerde antilichamen tien verschillende stammen van het huidige coronavirus kunnen neutraliseren. De topman van Sinovac is niet weinig ambitieus. Begin juli verklaarde hij "een vaccin voor de hele wereld" te willen maken. "Onze missie is om deze ziekte volledig te elimineren."

De Russische patriot: 5% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: Gamaleya-onderzoeks-instituut (Rusland)

Naam vaccin: Gam-COVID-Vac (alias Spoetnik V)

Type: virale vector

Aantal doses: 2

Status: sinds 31 augustus uitgetest op 40.000 mensen in Rusland

Prognose finish: officieel onbekend

Hoewel Russisch president Vladimir Poetin midden augustus meende te imponeren door als eerste wereldleider een vaccin van eigen makelij officieel goed te keuren en dat nogal patriottisch 'Spoetnik V' te dopen, waren de internationale reacties veeleer lauw en sceptisch. Want Poetin mag het dan wel hebben over een "behoorlijke effectiviteit" en "stabiele immuniteit", de onderzoeksresultaten blijven tot nu toe wel binnen de eigen landsgrenzen. Bovendien zijn de klinische onderzoeksfases eigenlijk nog niet afgerond: pas afgelopen maandag werd fase 3 opgestart met 40.000 proefpersonen. Onder hen naar verluidt ook één van Poetins dochters.

Het Chinese mysterie: 5% kans om als eerste te finishen

Ontwikkeld door: CanSinoBIO & Beijing Institute of Technology (China)

Naam vaccin: Ad5-nCoV

Type: virale vector

Aantal doses: 1

Status: sinds 30 augustus uitgetest op 40.000 mensen in Pakistan

Prognose finish: officieel onbekend

Over het vaccin van het Chinese CanSinoBIO is evenmin al veel bekend. Ook hier gaat het om een zogenaamde virale vector: een bestaand verkoudheidsvirus wordt omgebouwd tot een vaccin dat in het lichaam de nodige immuunrespons moet oproepen. Uit de eerste resultaten blijkt alvast dat één dosis niet volstaat voor 55-plussers. Intussen wordt wel steeds luider gefluisterd dat al 2 miljoen Chinese soldaten dit vaccin - al dan niet vrijwillig - toegediend kregen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234