Maandag 18/10/2021

De vettaks is slechts het begin

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Informatiecampagnes en motiverende gesprekken door de huisarts volstaan niet langer om de obesitasepidemie te keren. De meerderheid van de bevolking accepteert fiscale maatregelen, zo blijkt uit de pas vrijgegeven resultaten van een Europese consumentenstudie. Marleen Finoulst is arts en hoofdredacteur van Bodytalk, Wim Verbeke professor voedingsmarketing en consumentengedrag aan de Universiteit Gent en partner bij EATWELL België, Patrik Vankrunkelsven is huisarts en professor huisartsengeneeskunde aan de KU Leuven. Ze hebben het over de belasting op ongezonde voeding.

De storm om de Deense vettaks is nog maar net gaan liggen en nu blijkt uit internationaal onderzoek dat het merendeel van de Belgische consumenten wel bereid is om een belasting op ongezonde voedingsproducten te aanvaarden, op voorwaarde dat die gekoppeld wordt aan het subsidiëren van gezonde producten, zoals groenten en fruit. Dat blijkt uit de internationale consumentenstudie EATWELL, een grootschalig onderzoeksproject gefinancierd door de Europese Commissie, die via online representatieve steekproeven peilde naar de mogelijke aanvaarding van voedingsgerelateerde beleidsmaatregelen in vijf Europese landen (Groot-Brittannië, Italië, Denemarken, Polen en België).

De eerste resultaten van dit onderzoek werden zopas voorgesteld door professor Mario Mazzochi van de universiteit van Bologna op een Europees voedingscongres in Madrid. Het doel van de consumentenstudie, gecoördineerd door de Britse universiteit van Reading en voor ons land door professor Wim Verbeke van de Universiteit Gent, is structurele oplossingen zoeken voor de aanzwellende obesitasepidemie. Obesitas weegt zwaar op het gezondheidsbudget. De kwalijke gevolgen, zoals diabetes, artrose, rugklachten en hart- en vaatziekten zijn genoegzaam bekend. Willen we gezondheidszorg betaalbaar houden voor iedereen, dan is gezonder leven een dringende noodzaak.

Boodschap beu
Europese overheden hebben de voorbije jaren flink geïnvesteerd in preventiecampagnes die gezonde leefgewoonten promoten. Diverse media doen hun best om gezonde leefgewoonten aan te moedigen. Artsen wijzen hun zwaarlijvige patiënten tot uit den treure op de noodzaak om te vermageren. Het resultaat van al die inspanningen is bijna nihil. Erger nog, we worden steeds dikker. Volgens de cijfers uit het EATWELL-onderzoek (februari 2011) kampt bijna 52 procent van de Belgen met overgewicht of zwaarlijvigheid, dat is 5 procent meer dan in 2008. Huisartsen stellen alsmaar meer vast dat mensen al die gezondheidsboodschappen beu zijn. Iedereen kent de basisregels voor een gezond leefpatroon, maar weinigen passen ze toe.

Informatiecampagnes werpen te weinig vruchten af. Er lijkt een soort verzadigingsgevoel op te treden tegen dit soort boodschappen. Uitsluitend inzetten op informatiemaatregelen en hopen op gunstige effecten is naïef.

Gepeild naar de redenen van zo veel overgewicht, wijst 70 procent van de Europese consumenten die via EATWELL bevraagd werden, met een beschuldigende vinger naar de zwaarlijvige burger zelf: wie dik is, heeft een gebrek aan wilskracht. De verlokking van hapklare doorgaans vetrijke producten die een snel gevoel van verzadiging veroorzaken, is inderdaad groot. Je neemt je voor om niet meer dan een handjevol chips te eten en een kwartier later is de hele familiezak leeg. Hoe dat komt? Gekruid, zout en vettig voedsel veroorzaakt een gevoel van verwennerij en genot. De hersenen geraken geconditioneerd en hunkeren naar dit soort voedsel. In het brein worden patronen gevormd die bepaalde voedingsproducten koppelen aan een gevoel van genot. Daarom is het zo verschrikkelijk moeilijk om een ongezond eetpatroon te doorbreken en vettig, zoet en zout voedsel nog maar met mondjesmaat te consumeren.

Zo'n 60 procent van de ondervraagden gelooft dat de omgeving, die verzadigd is van ongezonde en vetrijke voeding, daarin de hoofdrol speelt. Ten slotte ziet zo'n 40 procent ook een belangrijke oorzaak in geldgebrek: gezonde voeding en sport kosten geld en lijken voor steeds meer mensen onbereikbaar. Dat is inderdaad een teer punt. Honderd euro lidgeld om een kind in te schrijven in een sportclub, naast de uitrusting, is voor vele ouders een te hoge drempel. Dat terwijl eersteklassevoetbalclubs jaarlijks voor 67 miljoen belasting- en RSZ-voordelen genieten. De overheid moet gedurfder investeren in jeugdtrainers en sportclubs voor jongeren laagdrempeliger maken.

Vragende partij

De meerderheid van de Europese bevolking in de vijf landen waar het EATWELL-onderzoek gevoerd werd, zowel mannen als vrouwen, jong en oud, arm en rijk, vraagt dat de overheid zelf tot meer actie overgaat om de obesitasepidemie te keren. Op de bevraging over welke maatregelen men al dan niet aanvaardbaar vindt, springen de interventies die betrekking hebben op kinderen het meest in het oog.

Wat België betreft, wil meer dan 80 procent verplichte leerprogramma's over gezonde voeding op school, bijna 70 procent vraagt dat de voedingswaarde van maaltijden op school gereguleerd wordt en ongeveer 65 procent is voor een verbod op reclame voor ongezonde voedingsproducten voor kinderen. Opvallend: er is iets minder draagkracht voor het verbannen van drankautomaten uit de scholen. Voor zichzelf, als volwassene, is men duidelijk minder streng: ongeveer de helft vindt het niet nodig dat de voedingswaarde van maaltijden op het werk gereguleerd wordt, een minderheid is voor het verbod op reclame voor ongezonde voeding voor volwassenen (20 procent is echt tegen) en voor de verplichte vermelding van voedingswaarden op een menukaart zijn de meesten niet te vinden.

Fiscale maatregelen
In alle deelnemende landen bestaat een unanieme meerderheid (gemiddeld 55 procent) voor de invoering van fiscale maatregelen om gezond eten te bevorderen. Ook iets meer dan de helft van de Belgen is voor het fiscaal belasten van ongezonde voedingsproducten, op voorwaarde dat de opbrengsten hiervan gebruikt worden om gezond eten te stimuleren. Een ruime meerderheid staat positief tegenover de idee van een lagere btw op gezonde en een hogere btw op ongezonde producten. Al heeft men liever 'magersubsidies' dan 'vettaksen', toch blijken fervente tegenstanders in de minderheid.

Slechts 1 op de 5 is tegen een vettaks. De steun voor fiscale maatregelen is groter met toenemende leeftijd, bij vrouwen en bij toenemende graad van lichaamsbeweging. Opmerkelijk: lichaamsgewicht, rookgedrag, aanwezigheid van kinderen in het gezin of single zijn hebben geen significante impact op de steun voor de voorgestelde maatregelen. Het EATWELL-onderzoek vond plaats voor het tumult over de invoering van de vettaks in Denemarken. Het is nu aan de politici om de wens van de burgers om te zetten in wetten. Herschik btw en taksen zodat sport en gezond eten laagdrempeliger worden terwijl verslavende, ongezonde voeding hoger belast wordt. Zonder de belastingdruk te verhogen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234