Woensdag 07/12/2022

Focus

De toekomst is al begonnen

null Beeld Eric de Mildt/Flanders DC
Beeld Eric de Mildt/Flanders DC

Twee dagen ondergedompeld worden in een creativiteitsbad, het is voorwaar hoogst inspirerend. Het Creativity World Forum 2014 omschrijven is een moeilijke. De vele topsprekers bezorgden me het ene eureka-moment na het andere. Ik ontdekte zelfs een rode draad in de enorme diversiteit van het forum: creativiteit en innovatie is geen kwestie van kernfysica of hightech. Neen, het draait allemaal om u, ja u daar.

LIEVEN DESMET

Een drone vliegt boven mijn hoofd, terwijl een oranje robot op me af komt, euh, gerold. In de verte klinken vette beats en ik word omsingeld door bijna 3.000 mensen. Neen, geen waanbeeld na een nachtje stappen. Ik ben op het Creativity World Forum in Kortrijk. De drone maakt er livebeelden, de robot selfies. De beats komen van Bert Libeert, van de pop-technoband Goose, die hier een optreden zullen geven. En die 3.000 mensen? Een mix van jong en oud, costumes and sneakers, ingenieurs en artiesten, ondernemers en studenten. Veel bekende gezichten ook, van schrijvers en acteurs tot ondernemers en professoren.

Naast het uitwisselen van visitekaartjes, worden hier ook ideeën uitgewisseld. Er is een creativity wall, die aardig vol raakt gepend. Er zijn blind dates (letterlijk te nemen, met een blinddoek), er is een hoekje waar je je idee kan pitchen, bij de 'Pitch Bitch'. Er zijn intieme salonnetjes, waar je face to face met een aantal mensen uit de ruime ondernemerswereld kunt babbelen, of advies kunt inwinnen. Die 'tea for 2'-sessies blijken, net als de salonsessies, in een mum van tijd uitverkocht.

Er is veel en het baadt allemaal in een huiskamersfeer. Akkoord, een wat groot uitgevallen huiskamer, maar het thema 'Bring innovation home', hangt daardoor tastbaar in de lucht. Naast de enorme luchters. Er zijn diverse standjes waar innovaties worden getoond, geprobeerd, becommentarieerd. Ja, natuurlijk is de obligate 3D-printer aanwezig, net als de eetbare wormen (foodpairing, weet je wel). Maar ook vaak kiemen van probeersels, die nog tot volle wasdom moeten komen. Waarvoor het potentieel nog onontgonnen terrein is. Er is zelfs een heuse nanosupermarkt, waar je parfumcapsules vindt om in te slikken, waarna het hele lichaam gaat geuren. Of nanowijn, die de smaak van de wijn naar je keuze kan veranderen. Net als de speciale muurverf met nanopartikels, die via een simpele app en één klik de kleuren van je huis wijzigt.

"Oké, dat is allemaal toekomstmuziek. Al is het technologisch intussen wel maakbaar, het is momenteel nog te duur om het ook in de markt te zetten", zegt Arnoud van de Universiteit van Eindhoven, een van de initiatiefnemers achter de nanosupermarkt.

Al zijn de meesten toch naar Kortrijk afgezakt voor de gastsprekers. Het is mooi om te zien hoe al dat creatief volk aan de lippen hangt van de spitante (soms) interessante (vaak), technische (uitzondering) sprekers. Dat honderd kilometer verderop in de hoofdstad op hetzelfde ogenblik een ware veldslag wordt uitgevochten tussen betogers en politie sijpelt hier in deze positieve cocon van vooruitstrevend geloof in de maakbare toekomst, amper door. Het is niet het enige verschil qua mindset dat me in deze tweedaagse zal overvallen.

null Beeld © Flanders DC
Beeld © Flanders DC

Hamburgers

Vaststelling: creatievelingen, ook al zijn ze internationaal bekend, zetten ook graag hun tanden in een vers bereide hamburger. Op de eerste avond zakt een peloton van het forum, met onder meer de Amerikaanse topspreker Tom Kelley (IDEO), af naar het centrum van de stad, alwaar ze aanschuiven in Paul's Boutique - de gekende lokale hamburgerkeet, die slechts enkele vierkante meters groot is.

"Ik ben nog nooit in Kortrijk geweest", zegt Kelley, die het wel naar zijn zin blijkt te hebben. Het hemd losjes uit de jeans, ontspannen blik, al bespeur ik ook enige vermoeidheid. De man reist momenteel de wereld rond om zijn jongste boek Unleashing the Creative Potential Within Us All te slijten. De constante lijn in zijn oeuvre is dat ieder van ons in staat is tot creatief denken en handelen. Het is enkel een kwestie van te durven je idee, hoe onvoldragen, prematuur, of belachelijk, naar buiten te brengen.

"Of dacht je nu echt dat alle innovaties in volle wasdom zijn geboren? Neen, het is de optelsom van vele mislukkingen en ideeën samen", zegt Kelley alvorens in zijn hamburger te bijten. De volgende ochtend zal hij als eerste het immense podium op moeten. Het hemd ook dan losjes uit de broek, een plastic flesje water in de hand. Nu is de avond nog jong, morgenochtend nog ver weg. "Leuk plekje overigens, Kortrijk. Daarnet was ik ook in een gezellige kleine boekhandel."

Die boekhandel is Theoria. Naar Amerikaanse normen inderdaad klein, maar tegelijk groots als pleisterplek van lokale creatievelingen. Zaakvoerder Pascal is ook een van de aanwezigen op het forum, en net als ik fan van Austin Kleon. Als ik Kleon vertel dat zijn boekje Steal Like an Artist op mijn nachtkastje ligt, reageert hij zichtbaar opgetogen. "Dat was een klein beetje waarop ik hoopte", zegt de eerder bescheiden Amerikaan. Hij is een artiest en schrijver, die bedrijven als Pixar of Google adviseert. Op het grote podium valt de bescheidenheid van Kleon nog meer op. Zijn lichtvoetig boekje is een ontnuchterende trip over creativiteit. Daarin bewijst hij dat creativiteit eigenlijk het modelleren en bewerken is van bestaande goede ideeën.

"Niets of niemand is origineel, en neen, dat is geen deprimerende gedachte", fluistert Kleon. "Een slechte artiest kopieert. Een goede artiest steelt." Een uitspraak die hij op zijn beurt heeft 'gestolen' van Picasso overigens. "Het is het omzetten van een bestaan idee naar je eigen visie." Theoria, de boekhandel van daarnet, zette dat 'stelen' concreet om in Theoria@Home, een soort Tupperware-avond voor boeken, dat intussen een groot succes is. Origineel binnen de boekensector, maar als homeselling-concept 'gestolen' van Tupperware.

null Beeld © Eric De Mildt / Flanders DC
Beeld © Eric De Mildt / Flanders DC

Waarom?

Vaststelling: als je die 'niets-is-origineel'-gedachte verder uitvlooit, dan bemerk je een opvallende rode draad in het betoog van de verschillende topsprekers. En dat is dat creativiteit en innovatie geen dieperliggende talenten zijn, die slechts bereikbaar zijn voor een handvol uitzonderingen. Neen, net het tegendeel is waar. "Innovatie is geen rocket science" lacht Debra Kaye, auteur van bestseller Red Tread Thinking, en internationaal consultant voor tal van bedrijven. "Het is enkel de rode draad vinden van wat voor je neus ligt en dat weten te verbinden." Hoe je dat doet? "Live like an adult, think like a child", klinkt het. Links van mij zit een lerares, rechts een artistiek leider van een kunstencentrum. Of ze hier iets mee kunnen? "Niets concreets om morgen om te zetten in de praktijk, maar als voedsel voor het brein, des te meer."

Kaye hekelt de zogenaamde brainstormsessies die zogenaamde creatieve bedrijven organiseren. "Wat denken ze eigenlijk? Dat je een handvol mensen opsluit in een vergaderzaal en dat ze daarna buiten komen met een briljant idee? Dat is pas een gedroomd recept voor een mislukking."

Gilette zette in zijn zoektocht naar innovatie verschillende teams samen en spendeerde gedurende zes maanden liefst 620 miljoen dollar (zo'n 500 miljoen euro). De uitkomst? Ze gingen van twee naar drie scheermesjes op hun apparaatjes. Het is een bijna verontwaardigde Ricardo Semler die het verhaal tijdens zijn fel gesmaakt betoog opdist. Semler, die na afloop een minutenlang applaus krijgt, is een fenomeen. De Braziliaan leidt Semco, een beetje een vreemde eend in de ondernemerswereld, waar de werknemers zelf beslissen hoeveel ze werken en verdienen, waar er een heel open cultuur heerst. De analyse van Semler leest, andermaal, simpel, maar o zo doeltreffend. Net als een kind vraagt hij voortdurend waarom iets is zoals het is.

"Waarom doen we de dingen zoals we ze doen? Waarom bouwen we een groot hoofdkwartier en steken we al onze werknemers in dat gebouw? Waarom vertrekken we allemaal op hetzelfde ogenblik naar ons werk? Waarom zijn er altijd lange wachtrijen aan damestoiletten, en nooit bij de mannen? En waarom is nog niemand op het idee gekomen om dan maar gewoon extra damestoiletten te voorzien?" Simpel? Absoluut. Tot je doordenkt en je geen afdwingbare antwoorden kunt verzinnen. We lopen steeds achter de feiten aan.

null Beeld Eric de Mildt / Flanders DC
Beeld Eric de Mildt / Flanders DC

Wantrouw experts

"Een man mist zijn bus en holt achter de bus aan naar huis. Buiten adem zegt hij tegen zijn vrouw dat hij net 2,5 dollar bespaard heeft door achter de bus aan te hollen. Zijn vrouw reageert gedecideerd: 'Je had beter achter een taxi aan gelopen, dan had je ons 25 dollar uitgespaard.'" Semler zadelt zijn publiek steeds op met dergelijke fijne doordenkertjes.

"We werken vandaag evenveel uur per dag als vroeger. Ook al hebben we onze infoverzameling en productiviteit fors opgedreven in vergelijking met tien jaar geleden. En toch zijn we er als maatschappij niet echt op vooruitgegaan. Hier klopt iets niet. Mijn vader werkte dertig jaar lang elke dag acht uur en kreeg na afloop een gouden horloge. Ik denk niet dat ik iemand hier zo gek krijg als ik dat als vooruitzicht stel om bij mij te komen werken.

Het probleem is dat we allemaal box people zijn geworden. We wonen in een doos, kijken 's avonds allemaal naar een doos, stappen 's morgens in onze doos om naar kantoor te rijden, dat zich natuurlijk bevindt in een doos. En wat zeggen we dan uiteraard tijdens een creativiteitsmeeting? 'Think out of the box'!"

Het probleem met innovaties is dat ze vaak voor onze neus liggen, maar dat we het niet zien. Omdat we denken dat innovatie hightech is, of dat het is weggelegd voor die enkelingen. "Laat je vooral niet ontmoedigen door de zogenaamde experts", waarschuwt Guy Kawasaki, die de taak had om het congres te openen. Kawasaki werkte jaren samen met Steve Jobs, en is vandaag een gerespecteerd durfkapitalist. "De telegraafsector zag niets in de telefonie. Nokia was zo gefocust op zijn mobieltjes, dat het de smartphones compleet heeft gemist. IBM dacht dat er wereldwijd slechts een markt was voor een tiental computers, en zag al helemaal niets in de idee dat mensen een pc in huis zouden willen halen. De geschiedenis is een aaneenschakeling van mensen die in hun hoedanigheid van experts in hun sector de bal missloegen", glimlacht Kawasaki.

De serene Amerikaan staat in schril contrast met Frans Johansson. Geboren in Zweden uit een Afrikaans-Amerikaanse Cherokee-moeder en een Zweedse vader, raast deze energieke duivel-doet-al als een hogepriester over het podium. Hij maakt indruk, maar in wezen zegt hij hetzelfde als Kawasaki. "Vergeet strategie, alles gaat zo snel dat geen enkele strategie daartegen is opgewassen." Zeiden we al dat Johansson ook provocatief durft te zijn? Tal van grote innovaties zijn stom toeval, predikt de man. "YouTube was opgezet als een heel foute datingsite. Angry Birds was het 52ste spelletje van de ontwerpers. Iemand iets gehoord van die 51 eerdere spelletjes? Viagra is geboren uit een onverwachte bijwerking van een hartmedicijn." Hij doopte zijn bedrijf Medici Group, naar de bekende renaissancefamilie. Zij lagen als financiers aan de basis van een bloeiende Italiaanse periode, waarbij kunstenaars, wetenschappers en ambachtslui door hen gefinancierd en geïnspireerd werden.

"De toekomst is hier nu al, alleen is ze nog onvoldoende gedistribueerd om het te merken", zegt professor Marion De Bruyne. Conclusie: waarom zou u bang zijn om uw embryonale ideetje op tafel te gooien?

null Beeld © Lieven Van Assche / Imagedesk.be
Beeld © Lieven Van Assche / Imagedesk.be

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234