Woensdag 18/09/2019

Wetenschap

De terugkeer van de mammoet: dankzij deze techniek kan het straks misschien

Beeld rv

Nederlandse wetenschappers hebben een kunstmatig embryo kunnen maken zonder dat er een ei- of zaadcel aan te pas kwam. Goed nieuws voor dieren die met uitsterven bedreigd zijn? "De terugkeer van de mammoet: waarom niet?"

Onderzoekers van het MERLN Instituut in Maastricht en het Hubrecht instituut in Utrecht gingen aan de slag met de stamcellen van muizen. Zo slaagden ze erin om kunstmatige embryo's te creëren, louter op basis van die stamcellen, en dus zonder dat er ei-of zaadcellen nodig waren. De studie staat gepubliceerd in Nature

Normaal ontstaat een embryo als een zaad- en eicel samensmelten. De bevruchte eicel deelt zich en vervolgens krijg je een microscopisch klein embryo. De Nederlandse onderzoekers hebben een gelijkaardige embryoachtige structuur kunnen maken op basis van de stamcellen van muizen. Die lijken zo goed op normale embryo's dat ze zich in principe kunnen nestelen in de baarmoeder en tot een zwangerschap moeten leiden. 

"We hebben dat ook geprobeerd", zegt hoofdauteur Nicolas Rivron. "Maar na twee dagen brak de zwangerschap af. Waarom weten we niet, dat zal verder onderzoek moeten uitwijzen. Het goede nieuws is dat we dankzij deze techniek het prille begin van de zwangerschap veel beter kunnen onderzoeken. Waarom loopt het zo vaak fout? Waarom ontstaan er soms kleine foutjes in dit stadium? Misschien kunnen we dat op deze manier achterhalen."

Voor zo'n kunstmatig embryo creëerden de wetenschappers twee soorten stamcellen: 'trofoblast-cellen' en 'embryoblast-cellen'. "Van beide stamcellen moet je een perfecte cocktail maken", legt Rivron uit. "En die cocktail hebben we in microscopisch kleine holtes geplaatst. Vervolgens zagen we hoe beide stamcellen op elkaar reageerden en een embryo vormden."

Beeld van twee kunstmatige embryo's. De groene cellen zijn de 'trofoblast-cellen', de rode de 'embryoblast-cellen'. Beeld RV Nicolas Rivron

Gaia

Betekent dit dat we op termijn mensen in petrischaaltjes kunnen creëren, zonder ei- of zaadcel? "Toch niet", zegt professor Hilde Van de Velde, specialiste in de materie aan de VUB en UZ Brussel. "Bij de mens zijn we er voorlopig nog niet in geslaagd om trofoblast-stamcellen te creëren."

Maar er zijn ook ethische bezwaren. Van de Velde: "Uit elk embryo kun je stamcellen halen, en dat noemen we stamcellijnen. Wereldwijd zijn er ongelooflijk veel lijnen beschikbaar. Maar je kunt maar één mens maken per stamcellijn, want anders ga je mensen klonen en dat is verboden. Het ethisch principe is nog steeds dat je geen twee identieke mensen mag maken. Bovendien is nog steeds niet bewezen dat deze nieuwe techniek veilig is."

Het betekent wel dat onderzoekers in de toekomst veel makkelijker onderzoek kunnen doen op menselijke embryo's. In het laboratorium kunnen ze namelijk oneindig veel embryo's op deze manier maken. Nu moeten ze zich behelpen met die embryo's die koppels aan de wetenschap schenken. 
"Ook voor proefdieren is het een goede zaak", legt Van de Velde uit. "Normaal moet je de dieren opofferen om embryo's voor onderzoek te bekomen. Dat zou nu niet meer nodig zijn. Gaia zal blij zijn."

Beide onderzoekers zien sowieso meer mogelijkheden bij dieren. Mocht zo'n kunstmatig embryo ook daadwerkelijk leiden tot een succesvolle zwangerschap, dan betekent dit dat je dieren kunt klonen. "Op dit moment is het nog te vroeg om te zeggen of zoiets zal lukken", zegt Rivron. "Maar we moeten zeker het debat voeren. Wat vinden we aanvaardbaar en wat niet. Ik zou denken: laat ons op deze manier de bedreigde diersoorten redden. De terugkeer van de mammoet: waarom niet? Maar dat is toekomstmuziek natuurlijk."

Ook Van de Velde gaat ervan uit dat zoiets in de toekomst mogelijk zal zijn. "In feite zijn de mogelijkheden eindeloos. Een poes zwanger maken van een tijger: dat moet lukken."

Survival of the stem cells

Toch stellen sommige wetenschappers zich openlijk de vraag of het wel zo'n goed plan is om uitstervende diersoorten op deze manier te redden. Waarom de survival of the fittest vervangen door de survival of the stem cells?

"Het is zeker een discussie waard", vindt bioloog Marc Nelissen (Universiteit Antwerpen). "Mij lijkt het enkel waardevol als je die dieren redt waarvan je ook de omgeving kunt redden." Met andere woorden: dieren die niet meer zelfstandig in staat zijn om op deze planeet te overleven, moet je ook via stamcellen geen tweede kans geven. "Het heeft geen zin om ze te klonen, als ze het vervolgens toch niet halen", vindt hij. 

Zeker voor de hoger ontwikkelde dieren, zoals de bonobo's, gorilla's of chimpansees, ziet Nelissen mogelijkheden. "Dit zijn onze naaste verwanten in het dierenrijk en ze hebben het op dit moment erg moeilijk. Het zou jammer zijn als ze verdwijnen. Anderzijds vraag ik me af waarom we zo moeilijk doen als het gaat over het klonen van mensen, terwijl niemand zich die vraag stelt bij dieren. Wat mij betreft mogen ze mensen ook klonen."

Maar zo ver is het dus nog lang niet volgens de Nederlandse onderzoekers. Eerst moet het kunstmatige embryo nog een voldragen muis worden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234