Woensdag 22/01/2020

TED

De TED-lessen van Pico Iyer: "Er is er niks zo dringend als stilzitten"

Pico Iyer. Beeld rv

Hij reisde de wereld rond, maar de belangrijkste inzichten vond Pico Iyer (60) niet op een berg in Bhutan, wel in zijn eigen hoofd. In zijn boekje 'De kunst van stilte' legt de TED-spreker uit hoe we in deze jachtige tijden niets stimulerender kunnen doen dan te vertragen.

1. Reizen is relatief

Van alle TED-sprekers lijkt Pico Iyer op het eerste gezicht zowat de minst voor de hand liggende om het te hebben over ‘de kunst van het ­nergens heengaan’. De man reist al zijn hele leven. Hij groeide op in Californië, maar ging op kostschool in Engeland. Hij spendeerde elk seizoen van zijn 18de levensjaar op een ander continent. En hij verdient de kost door te reizen en daarover te schrijven. Iyer lijkt altijd wel onderweg. Misschien schuilt net daar de kiem van zijn betoog voor meer stilte en minder rondhossen. “Een van de eerste dingen die je leert als je reist”, zegt Iyer, “is dat het nergens magisch is als je niet met de juiste ogen kijkt. Breng een boze man naar de Himalaya en hij zal klagen over het eten.”

Hij vermeldt het niet expliciet, maar Iyer heeft op die manier wel een boodschap voor backpackers die in het hol van Pluto op zoek gaan naar de zin van het leven. Dat reizen is maar relatief, zegt hij. Zijn boekje opent hij veelzeggend met een citaat van Dorothy uit The Wizard of Oz: ‘Als ik ooit weer op zoek ga naar wat mijn hart begeert, zal ik me beperken tot mijn eigen achtertuin. Want als het daar niet ligt, ben ik het om te beginnen nooit kwijtgeraakt.’

2. Het is maar hoe je het bekijkt

Iyer herinnert zijn lezers en ­toeschouwers eraan dat hij niets nieuws vertelt. Ruim 2.000 jaar geleden zeiden de stoïcijnen al dat het niet onze ervaring is die het leven maakt, maar wat we ermee doen. “Een tornado legt een hele stad plat. Voor de ene is dat een levenslang trauma, maar voor een ander is het een uitgelezen kans om een nieuw leven te beginnen”, zegt Iyer. Of zoals Shakespeare het verwoordde in Hamlet: ‘There is nothing good or bad, but thinking makes it so.

In 1990 reisde Iyer enkele dagen naar Noord-Korea, in alle opzichten een unieke onderneming. Sindsdien keert Iyer nog regelmatig terug naar het land, maar dan in zijn hoofd. Dan zit hij stil en probeert hij zijn indrukken van het land te doorgronden. Iets waar hij naar eigen zeggen nooit meer mee zal ophouden. “Pas door stil te zitten, kon ik de fantastische uitzichten die dat land me bood omzetten in blijvende inzichten”, zegt hij.

3. Niets is sterker dan de stilte

We hebben meer en meer tijdbesparende toestellen, en toch voelt het alsof we minder en minder tijd hebben. Het mankement van die nieuwe technologieën is dat die ons niet altijd meegeven hoe we hen het best kunnen gebruiken, vindt Iyer. Terwijl de mensen die zulke nieuwigheden ontwikkelen, vaak net het meest beseffen dat ze af en toe een pauze nodig hebben.

Kevin Kelly, een van de oprichters van het tech-magazine Wired, schreef zijn boek What Technology Wants in een huis zonder smartphone, laptop of tv. “Zij die ons het meest geholpen hebben overal te kunnen geraken, zijn erop uit om nergens heen te gaan”, zegt Iyer. In Silicon Valley neemt haast iedereen weleens een internetsabbat. Iyer: “In de tien geboden is er maar één woord waarvoor het adjectief ‘heilig’ is ­gereserveerd. Dat woord is sabbat.”

Om maar te zeggen dat we het wel weten, stiekem, dat de lege ruimte een van onze grootste luxes is. Niets is ­sterker dan de stilte, wist Stef Bos.

4. Tijd is alles

Iyer woont al jaren op een eenvoudige tweekamerflat in Japan, in de buurt van Kyoto. Hij heeft er geen fiets of auto en begrijpt amper iets van wat er op televisie wordt gezegd. Hij heeft er nog nooit een gsm gebruikt en kijkt zelden naar het uur. Toch moet hij nog werken om geld te verdienen, maar dat lukt zonder al die technologie even goed. Beter zelfs, want in ruil voor die blitse afleidingen krijgt Iyer net dat waar hij het meest naar verlangt: uren en dagen. 

“Elke dag, bij het opstaan, strekt de dag zich voor me uit als een open weide”, mijmert hij in zijn TED-talk. “En als het leven een van zijn onaangename verrassingen ophoest, dan weet ik diep vanbinnen dat de tijd die ik heb besteed aan ­nergens heengaan me veel meer steun zal bieden dan de tijd die ging naar rondsjezen in Bhutan.”

5. Pauzes maak je zelf

De bottomline, zo vindt Iyer, is dat in tijden waarin alles steeds sneller lijkt te gaan, niets zo verkwikkend kan zijn als het kalm aan doen. “In een tijd van verstrooiing is niets zo luxueus als je hoofd erbij houden. In een tijd van constante beweging is niets zo dringend als stilzitten.”

En dat hoeft heus niet door peperdure getaways te boeken waar je aan de ingang je gsm moet afgeven. Het kan ook door gewoon uren stil te zitten op een vliegtuig zonder de videomonitor aan te zetten. Door ’s avonds voor het slapengaan muziek te beluisteren in plaats van Facebook te checken. “Door stil te zitten, krijgen velen van ons wat we in ons supersnelle leven het meeste nodig hebben”, vindt Iyer. “Een pauze. Nergens heen gaan is voor mij even spannend als Cuba of Tibet bezoeken.”

Pico Iyer heeft in Japan geen fiets of auto en begrijpt amper iets van wat er op televisie wordt gezegd. Hij heeft er nog nooit een gsm gebruikt en kijkt zelden naar het uur. Beeld rv

Wie is Pico Iyer?

Zijn ouders komen uit India, hij werd in 1957 geboren in Engeland en verhuisde als kind naar Californië. Al sinds de jaren 80 schrijft hij voor 'Time' over wereldse za­ken. In zijn boeken on­derzoekt hij hoe culturen elkaar ontmoeten, en op welke manier dat onze wereld, verbeelding en relaties verandert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234