Zaterdag 24/08/2019

wetenschap

De opvallende rol van maan en getijden bij zware aardbevingen

Beeld thinkstock

Hoe komt het dat sommige kleine aardbevingen uitgroeien tot grote en andere niet? Dat is een kwestie waar wetenschappers weer een iets beter beeld van hebben gekregen na een studie over de invloed van de maan en de getijden. Het onderzoek staat in het vakblad Nature Geosciences.

De wetenschappers namen de periodes onder de loep waarin sprake is van 'hoge getijdenstress', een fenomeen dat twee keer per maand plaatsvindt tijdens volle maan en nieuwe maan. De zee komt dan het verst bij vloed en trekt zich ook het verst terug bij eb. Die bewegingen van die enorme hoeveelheid zeewater zet meer druk op breuklijnen.

Een satellietbeeld van de tsunami die Zuidoost-Azië trof op 29 december 2004. Beeld AFP

Klein duwtje

Die druk kan een van de oorzaken zijn dat kleine aardbevingen heel groot worden. Kàn, want er spelen nog veel andere factoren mee. Maar de druk van de getijden kan een kleine breuk net dat kleine duwtje geven om uit groeien tot een enorme scheur, luidt de theorie.

De aardbevingen die enorme tsunami's veroorzaakten in 2004 in Zuidoost-Azië en in 2010 in Chili hadden een kracht van respectievelijk 9,1 en 8,8. Ze vonden allebei plaats nabij een volle maan, dichtbij de piek van de getijdenstress.

Eerdere studies suggereerden ook een invloed van de getijden op massief gesteente. Een onderzoek van eerder deze zomer wees op een mogelijk verband met kleine bevingen diep onder de grond langs de San Andreas-breuklijn in het Californische Monterey County.

In het Japanse district Fukushima werden onlangs de vijfde verjaardag van de tsunami en de kernramp die erop volgde, herdacht. Beeld EPA
Beeld thinkstock

Slechts een factor

Uiteraard zijn de getijdenkrachten niet de belangrijkste oorzaak van het ontstaan van aardbevingen. Die ontstaan voornamelijk doordat de tektonische platen van de Aarde tegen elkaar duwen en schuren. Daardoor neemt de druk toe op de breuklijnen, tot die zo hoog wordt dat hij plots vrijkomt in de vorm van een aardbeving.

Zo ontstaan ook veel aardbevingen wanneer er weinig druk is van de getijden, zegt Satoshi Ide, hoofdonderzoeker van de studie en professor seismologie aan Universiteit van Tokio. "Aardbevingen zijn bijna een willekeurig proces", aldus Ide. "Getijdenkrachten zijn slechts een element in een ingewikkeld proces. Er zijn nog veel andere factoren."

Een theorie gaat ervan uit dat alle aardbevingen klein starten op dezelfde manier. Of ze blijven groeien, hangt dan af van andere factoren die ze tegenkomen, zoals getijdenstress. Een andere theorie stelt daarentegen dat er een wezenlijk verschil is tussen het ontstaan van grote en kleine aardbevingen.

De schade na de tsunami in 2011 was verschrikkelijk. Beeld REUTERS
Beeld EPA
Beeld thinkstock

Nut

Het onderzoek kan niét helpen bij betere voorspellingen van het tijdstip en de plaats waar aardbevingen zullen toeslaan. Maar dergelijke studies kunnen wetenschappers wel helpen begrijpen hoe en waarom grote bevingen voorkomen.

En zo kunnen ze de snelheid en precisie van waarschuwingssystemen verbeteren die alarm slaan meteen na het ontstaan van een beving. De huidige systemen kunnen namelijk wel goed de impact van gematigde aardbevingen inschatten, maar schieten tekort voor de grote.

Het Japanse waarschuwingssysteem had de intensiteit van de aardbeving van 2011 in hoofdstad Tokio bijvoorbeeld onderschat. Een beter begrip van wat een aardbeving groot maakt, zou dus vooral meteen na het ontstaan ervan een grote vooruitgang zijn.

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden