Dinsdag 22/10/2019

Wetenschap

De hottentotmolrat heeft een ongekende weerstand tegen pijn

De hottentotmolrat waagt zich waar geen andere molrat zich waagt. Beeld Colourbox

Chemische stoffen die op de huid pijn veroorzaken, hebben op vele molratten geen effect. Daar kan de farmaceut misschien van leren.

Bijtende zuren doen vele molratten niets. De knaagdieren, die in Afrika leven, lijken ongevoelig voor sommige pijnen. Het was een sensatie toen dat elf jaar geleden werd ontdekt. Nu blijkt die weerstand tegen pijn nog groter dan gedacht. Kampioen is de hottentotmolrat.

Dat blijkt uit onderzoek, gepubliceerd in vakblad Science, en geleid door Duitse en Amerikaanse onderzoekers. Het zijn dezelfde wetenschappers die elf jaar geleden lieten zien dat de naakte molrat ongevoelig is voor zoutzuur en capsaïcine, de stof die de chilipeper scherp maakt. Sindsdien hebben ze hun onderzoeksterrein uitgebreid. De naakte molrat is maar een van de vele soorten in de familie van molratten, knaagdieren die ondergronds leven en uitsluitend in Afrika voorkomen.

Weerstand

De onderzoekers gingen in de hele familie molratten op zoek naar soorten met weerstand tegen pijn, en niet alleen pijn door zoutzuur of chili, maar ook door AITC, de stof die wasabi heet maakt en zo lekker is bij sushi. AITC, dat wordt gewonnen uit de wortel van de wasabiplant, geeft op de huid een heftige pijnreactie. De wetenschappers vonden verschillende soorten molratten die met zoutzuur of chili geen moeite hadden, maar slechts één soort die geen centje pijntje voelde bij AITC: de hottentotmolrat.

Het testen van die stoffen op de knaagdieren is geen wetenschappelijk leedvermaak, maar heeft een goede reden. AITC, capsaïcine en andere bijtende stoffen zitten vaak in plantenwortels, en die zijn voor ondergrondse knagers als de molrat een belangrijke voedingsbron. In de loop van hun evolutie moeten de molratten hun pijngrens voor die bijtende stoffen hebben verhoogd. 

Analyse van zenuwweefsel liet zien hoe de knaagdieren dat hadden gedaan. Het is niet zo dat de molratten geen receptoren hebben voor de bijtende stoffen; die hebben ze wel. Maar die receptoren moeten hun pijnsignaal via zenuwbanen doorgeven aan de hersenen. En de molratten beschikken over genen die die zenuwbanen dempen, waardoor ze minder pijn voelen. 

Bliksemafleider

De hottentotmolrat pakt het nog grondiger aan; die weet het pijnsignaal dat volgt op contact met AITC door een soort bliksemafleider in zijn zenuwstelsel helemaal weg te leiden, waardoor het de hersenen nooit bereikt. Hij voelt niet minder pijn, hij voelt helemaal niets. Om dit te bewijzen gaven de onderzoekers de hottentotmolrat een stofje dat zo’n bliksemafleider onklaar maakt. En inderdaad: de hottentotmolrat werd nu wel wel gevoelig voor wasabi.

Dit is tot nu toe de enige soort in de familie met deze grondige truc. En kijkend naar de familiestamboom moet de hottentotmolrat die kunst snel hebben ontwikkeld, zeggen de onderzoekers; in zo’n 7 miljoen jaar, wat in evolutionaire termen snel is.

Het heeft hem in staat gesteld onder de grond in vrede te leven met een mier, Myrmicaria natalensis. Achter die sprookjesachtige naam gaat een mier schuil die een bijtend gif uitstoot. Het deert de hottentotmolrat niet. En daardoor is hij in staat te leven in gronden waar geen van de andere molratten zich waagt.

Pijnbestrijding

Nu deze bijzondere manier om pijn te doden is opgehelderd, hopen de onderzoekers nieuwe wegen te openen voor de ontwikkeling van pijnbestrijders voor de mens. Want dat het is vak van de meeste van deze onderzoekers; ze zijn verbonden aan het Max Delbrück Center for Molecular Medicine in Berlijn, een onderzoekscentrum voor de fundamentele, moleculaire mechanismen van ziekte en pijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234