Donderdag 11/08/2022

NieuwsArcheologie

De ‘heilige graal’ van de archeologie is in onze buurt te zien

De hemelschijf van Nebra. ‘Supersupergaaf’, aldus Luc Amkreutz, conservator prehistorie van het Rijksmuseum van Oudheden. Beeld Heritage Images/Getty Images
De hemelschijf van Nebra. ‘Supersupergaaf’, aldus Luc Amkreutz, conservator prehistorie van het Rijksmuseum van Oudheden.Beeld Heritage Images/Getty Images

De wereldberoemde met goud ingelegde hemelschijf van Nebra, het oudst bekende astronomische instrument ter wereld, is vanaf vandaag zes weken lang te bezichtigen bij onze noorderburen in de Abdijkerk van het Drents Museum in Assen.

Govert Schilling

Instrument blijkt overigens veel gezegd – je kon er niet mee naar de sterren kijken, maar dat er op de schijf (met een diameter van 30 centimeter) verschillende hemellichamen zijn weergegeven, lijdt eigenlijk geen twijfel.

“De Nebraschijf is de vroegste verbeelding van de hemel op aarde”, zegt Luc Amkreutz, conservator prehistorie van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. “Ik heb haar inmiddels wel tien keer gezien, maar ik krijg nog altijd kippenvel als ik er weer voor sta. Het is echt supersupergaaf.”

De zeegroene bronzen Nebraschijf is tussen de 3.600 en 3.750 jaar oud. Er is weinig fantasie voor nodig om in de gouden cirkel, sikkel en stippen de zon, de maan en de sterren te herkennen. Het opvallende groepje van zeven ‘sterren’ stelt waarschijnlijk het Zevengesternte voor, een bekende sterrenhoop die vooral ’s winters goed zichtbaar is.

Amateurarcheologen

De schijf werd samen met bronzen zwaarden en bijlen in 1999 door amateurarcheologen Henry Westphal en Mario Renner opgegraven op de Mittelberg, een heuvel in de buurt van het dorpje Nebra, zo’n 60 kilometer ten westen van Leipzig, in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Op de zwarte markt wisselde zij enkele malen van eigenaar, voordat de politie er in 2002 via een undercoveroperatie beslag op wist te leggen.

De bogen aan de randen zijn in een later stadium op de schijf aangebracht; het goud heeft ook een iets andere samenstelling. Wat de onderste boog precies voorstelt, is niet bekend (volgens Amkreutz zou hij de zonneboot kunnen symboliseren die de zon door de dag- en nachtwereld vervoert), maar de twee bogen aan de linker- en rechterrand beslaan een hoek van 82 graden en geven precies het verschil aan tussen de noordelijkste en zuidelijkste opkomst- en ondergangspunten van de zon. Zo vormt de schijf een soort grafische weergave van de seizoenen.

Hoewel er aanvankelijk getwijfeld werd aan de datering (en zelfs aan de authenticiteit) van de Nebraschijf, staat inmiddels vast dat zij tussen 1600 en 1560 voor Christus samen met andere kostbare voorwerpen ceremonieel is begraven. De schijf was toen vermoedelijk al tientallen jaren oud.

Heilige graal

“De herkomst van de bijzondere metalen – koper uit de oostelijke Alpen, goud en tin uit Cornwall en Roemenië – laat zien hoe groot de netwerken indertijd waren, niet alleen voor grondstoffen en objecten, maar ook voor mensen en kennis”, aldus Amkreutz.

Prehistorische bouwwerken zoals Stonehenge en de Egyptische piramiden, die ook op de sterrenhemel zijn georiënteerd, zijn ouder. Maar de Nebraschijf is het oudst bekende ‘handzame’ object met een astronomische betekenis. Sinds 2013 staat zij op de Memory of the World-erfgoedlijst van Unesco. “Archeologisch gezien is hij een soort heilige graal”, vertelt Amkreutz nog.

Tot half juli is de Nebraschijf tijdelijk te zien geweest in het British Museum in Londen. Voordat zij terugkeert naar haar ‘thuisbasis’ in het Landesmuseum für Vorgeschichte in het Duitse Halle, is zij tot en met 18 september het pronkstuk op de expositie De Nebraschijf – De ontdekking van de hemel in het Drents Museum.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234