Woensdag 15/07/2020

Euthanasiedebat

De gaten in de euthanasiewet

Beeld Xavier Truant

Een gezinsdrama in Watermaal-Bosvoorde zet het euthanasiedebat weer op scherp. Open Vld werpt nu opnieuw de vraag op of euthanasie moet kunnen bij dementerenden. Al is dat zeker niet de enige discussie die momenteel speelt. De twistappels over waardig sterven op een rij.

Dementie

Een bejaard echtpaar is deze week dood teruggevonden in een garagebox in Watermaal-Bosvoorde, bij Brussel. Robert De Clercq (74) schoot zijn dementerende vrouw Nicole (75) neer en pleegde daarna zelfmoord. In een afscheidsbrief gaf de man aan dat hij zijn vrouw niet maar wilde zien lijden, zo bericht Het Laatste Nieuws. De papieren voor euthanasie waren niet in orde geraakt.

Een illustratie van hoe moeilijk euthanasie bij dementie is. Wie echt dement is, kan volgens de letter van de wet geen euthanasie krijgen. Wie een verzoek tot sterven wil indienen, moet wilsbekwaam en helder van geest zijn. Zoiets op voorhand vastleggen, is evenmin mogelijk. Een voorafgaande wilsverklaring kan alleen voor wie in een onomkeerbare coma terecht komt en is maar vijf jaar geldig.

Open Vld wil graag een uitbreiding van de wet voor dementerenden en pleit er ook voor dat wilsverklaringen langer geldig zijn. Maar de kans dat die uitbreiding er op korte termijn komt, is klein. Vorig jaar nog was er een uitbreiding van de wet (voor minderjarigen). Er werd toen nadrukkelijk niet voor gekozen om ook dementie daarin op te nemen. Regeringspartners CD&V en N-VA zijn nog altijd geen vragende partij. "Eerst moet er een evaluatie komen van de huidige wet, vooraleer we het over uitbreidingen hebben." Voorafgaande wilsverklaringen bij onomkeerbare coma langer laten gelden, daar lijkt wel een draagvlak voor.

Ondraaglijk psychisch lijden

"Haal ondraaglijk psychisch lijden uit de wet", vroegen 65 professoren, psychiaters en psychologen eind vorig jaar in een open brief. Onlangs was er ook nog de ophefmakende reportage op Terzake waarin de zussen van Tine Nys getuigden over haar amateuristische euthanasie en zich openlijk afvroegen of hun zus wel de nodige hulp had gekregen.

Verschillende artsen pleiten inmiddels voor extra zorgvuldigheidscriteria. Zeker omdat het hier om niet-terminale patiënten gaat die in principe nog jaren te leven hebben. Vanaf wanneer is een depressie echt niet meer te behandelen? Wanneer is psychisch leed echt ondraaglijk en uitzichtloos?

Voor CD&V en N-VA is het duidelijk: er moet een evaluatie komen van de euthanasiewet. Zij willen grondig uitklaren of de huidige procedures wel nog voldoende garanties bieden. Ook over de controlecommissie stellen ze zich vragen. Die buigt zich pas achteraf over de cases en kreeg vanuit Nederland zelfs al de kritiek dat 'de slager zijn eigen vlees keurt'. Dat euthanasievoorvechter Wim Distelmans voorzitter is in die commissie, doet daar de wenkbrauwen fronsen.

Open Vld op zijn beurt is geen vragende partij om dit debat te openen. De partij vindt de wet wat dat betreft prima zoals ze is. Vraag is of de liberalen het momentum hierover kunnen tegenhouden.

Levensmoe

"Ze wil niet sterven omdat ze depressief is, neen. Maar omdat ze er genoeg van heeft." Dat is wat de Antwerpse arts Marc Van Hoey verkondigde in een Australische documentaire over euthanasie in België. Van Hoey verwees hier naar een 85-jarige dame die enkele maanden daarvoor haar dochter verloor. Hij zou de euthanasie uitvoeren.

De zaak werd inmiddels door de federale controlecommissie aan het parket doorgespeeld. Wie het leven moe is, heeft in ons land namelijk geen recht op euthanasie. Wat niet betekent dat er geen patiënten zijn die met die vraag bij artsen aankloppen.

In Nederland woedt op dit moment het debat over of familieleden of vrienden een geliefde mogen helpen die het leven beu is. Hulp bij zelfdoding kan in Nederland officieel wél, maar alleen als er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Bovendien zijn maar weinig artsen bereid dit te doen.

Ook Wim Distelmans is er zelf niet uit of zoiets een goede zaak is. "Zo heb je de zogenaamde 'pil van Drion', een hypothetische pil die door een Nederlander werd geopperd. Wie het leven moe is, zou met behulp van zo'n pil op een humane manier uit het leven kunnen stappen. Maar wat als zoiets vrij verkrijgbaar is? Kan een achttienjarig die net gedumpt is door zijn lief dan zo'n pil kopen? Of wat als artsen daarover moeten beslissen? Welke criteria hanteer je dan? Eerlijk, ik weet het niet." Politiek is hier geen animo voor. Voor CD&V is dit sowieso uitgesloten.

Baby's

Een paar jaar geleden beroerde het verhaal van Ella-Louise, een baby geboren met een zeldzame stofwisselingsziekte. Een behandeling bestond niet en sowieso zou het meisje wellicht haar tweede verjaardag niet halen. Haar ouders besloten dat ze het leven van hun dochter niet nodeloos zouden rekken en haar zo veel mogelijk pijn wilden besparen.

Iets wat in de praktijk erg moeilijk was. Pasgeboren baby's kunnen onmogelijk euthanasie krijgen. Euthanasie impliceert namelijk een 'vraag tot', iets wat zuigelingen uiteraard niet kunnen. In Nederland is dat er wel, via het protocol van Groningen. Hierdoor kunnen artsen de 'levensbeëindiging van pasgeborenen' uitvoeren in geval van ondraaglijk en uitzichtloos lijden.

Distelmans is voorstander van een gelijkaardig protocol voor ons land, maar politiek beweegt er weinig. Open Vld ziet zo'n uitbreiding wellicht wel zitten, maar stoot op tegenstand bij CD&V en N-VA. Opnieuw: een uitbreiding van de wet is voor hen op dit moment niet bespreekbaar. Ze willen eerst een evaluatie van wat bestaat.

Weigeren of doorverwijzen

Binnenkort moet de directie van een woon-zorgcentrum in Diest zich voor de rechter verantwoorden omdat ze de euthanasie van een vrouw verhinderd hebben. De instelling weigerde haar huisarts binnen te laten. Uiteindelijk diende haar familie een klacht in tegen het rusthuis.

Artsen mogen sowieso zelf beslissen of ze al dan niet euthanasie uitvoeren. Maar of dat ook geldt voor instellingen, daar is discussie over. Volgens de letter van de wet kan het volgens experts wél. Al neemt de kritiek daarop toe. Zowel Open Vld als N-VA maken zich sterk dat instellingen niet mogen weigeren en dat de patiëntenrechten garanderen dat artsen of instellingen moeten doorverwijzen.

CD&V pleit eerder voor een 'informatieplicht'. Instellingen die euthanasie weigeren, moeten dat volgens de christendemocraten vooral kenbaar maken. De kans dat hier politieke beweging in komt, is relatief groot. Alleen al de uitspraak van de rechter over de zaak in Diest zal een impact hebben.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234