Woensdag 21/04/2021

Vijf vragen

De ene week -15 graden, de volgende week +15: hoe kan dat en wat doet dat met de natuur?

Winterpret in Waarschoot. Beeld Wouter Van Vooren
Winterpret in Waarschoot.Beeld Wouter Van Vooren

Afgelopen weekend stonden we nog op het ijs, maar voor komend weekend worden temperaturen van 15 graden bóven nul verwacht. Het gevolg van klimaatverandering? En wat doen die extreme schommelingen met de natuur?

De ene week schaatsen bij min 15, het volgende weekend klimt het kwik volgens de weersverwachting naar plus 15. Is dat ook klimaatverandering?

Jazeker, zegt Jaco van Wezel van de Nederlandse website Weeronline. Niet de kou van vorige week was tekenend voor het huidige klimaat, maar de warmte die nu voorspeld wordt. Beide verschijnselen hebben voornamelijk te maken met de windrichtingen, maar de zuidenwind die eraan komt, is wel gemiddeld twee graden warmer dan 50 jaar geleden. De voorspelde lentetemperatuur is het gevolg van warme wind die al langer boven Spanje en Afrika hing.

Hoort het ook bij klimaatverandering dat de temperaturen zo snel zo extreem kunnen wisselen?

Dat dan weer niet, volgens Van Wezel: “Een snelle draaiing van de windrichting is niet uitzonderlijk, het komt gemiddeld eens in de vijf jaar voor. Uitzonderlijke kou wordt wel steeds zeldzamer. Vandaar dat zo’n snelle omschakeling van temperaturen als nu ook minder vaak kan plaatsvinden.”

Van min 15 naar plus 15 graden in een week tijd, dat vergt veerkracht van de natuur. Kan die dat aan?

“Dit zijn de tijden van selectie”, zegt Arnold van Vliet, bioloog van Wageningen University en coördinator van Natuurkalender.nl, een site voor natuurfenomenen sinds 1868. “De zwaksten onder de dieren en planten vallen nu af, dat is op zichzelf goed, want zulke extremen komen minder vaak voor. Voor sommige soorten kunnen deze weken een Ctrl-Alt-Delete zijn. De ijsvogel en zilverreiger hebben zwaar te lijden gehad van het ijs. Ze konden daardoor niet bij hun voedsel (vis), en ook al dooit het: het ijs is nog niet meteen weg.

“In de kustwateren hebben zich door oplopende temperaturen de afgelopen decennia nieuwkomers als de zwartooglipvis, de steenslijmvis en het ruig krabbetje gevestigd. Bij flinke kou krijgen zij weer een klap. Het zal ook spannend worden welke vissen en amfibieën boven komen drijven in tuinvijvers die afgelopen week waren bedekt met zowel ijs als sneeuw. Die kunnen helemaal verstikt zijn geraakt.”

Voor organismen onder de sneeuw was de winterweek prima te doen, volgens Van Vliet: “De sneeuw vormde een isolatielaag, de grond eronder werd vaak niet veel kouder dan een paar graden onder nul.”

Wat doet die snel intredende warmte met de natuur?

Van Vliet: “Voor mij als wetenschapper wordt de komende periode veel spannender en interessanter dan die week vorst. Door temperaturen boven de 15 graden zullen insecten activeren, zeker als ook de zon erbij komt. Dagvlinders als citroenvlinder en dagpauwoog zullen opleven, maar zijn gevoelig voor grote schommelingen in temperatuur. Bij wespen zullen de koninginnen actief worden. Vóór de kou stonden al best veel plantensoorten in bloei, die zijn nu weer in winterstand gezet, waardoor er nu minder voedsel is voor die oplevende insecten. En dan is het nog maar februari: de kans dat er na die warmtegolf ineens weer kou komt, is zeer groot. Dan krijgen die insecten weer een klap.”

En bomen, trekken die het een beetje?

Van Vliet: “De boomsappen zijn in februari nog niet volop aan het stromen, dus schade door vorst zal meevallen. Dat zou in maart al anders zijn. Olijfbomen en palmen uit tuinen zijn minder goed bestand tegen 15 graden vorst of lager. Voor inheemse soorten is die kou niet dramatisch. De kou heeft wel gevolgen gehad voor hooikoorts: de eerste zwarte elzen kwamen vóór de vorst net in bloei. De kou heeft die bloei afgeremd, maar met de voorspelde temperatuurstijging zal die hooguit een weekje vertraging hebben opgeleverd. De elzen hangen vol met katjes dit jaar. Daar verwacht ik snel hoge concentraties pollen van. Flinke hooikoorts is normaal al vervelend, maar zeker in deze Covid-tijd.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234