Zondag 08/12/2019

Groot Dictee

De dag dat het volk de brougham leerde kennen

Beeld Debby Termonia

De spellingfreaks die deelnamen aan het Groot Dictee der Nederlandse Taal waren het erover eens: het was zwoegen. Okselvijvers kregen ze, dankzij woorden als 'brougham' (koets) en 'houtenjassenpark' (kerkhof). Een Nederlander won, wat de score van onze jaarlijkse interland brengt op 13-12 voor Vlaanderen.

"Ik heb de reisbus altijd gezien als het geheime wapen van de Vlamingen", zei dicteejurylid Ludo Permentier ooit in deze krant. "Onderweg worden woordenlijsten voorgelezen, tips uitgewisseld. Daardoor ontstaat echt een teamgevoel, zodat mensen boven zichzelf kunnen uitstijgen." Traditiegetrouw trekken de lezers van De Morgen en de Vlaamse prominenten samen met een vip-bus - inclusief beeldschermen, discolichten en vlammenwerpers op het dak godbetert - naar Den Haag, waar het dictee elk jaar plaatsvindt in de Eerste Kamer der Staten-Generaal. De Nederlandse senaat, zeg maar. Onderweg overheerst het schoolreisgevoel. "Alleen een boterham met ei ontbreekt", laat de producer van VRT vallen. "Net of we gaan naar Bobbejaanland", beaamt Nele Van den Broeck, die de presentatie verzorgt voor Canvas.

In Antwerpen stappen de Vlaamse prominenten en winnaars van de voorrondes in deze krant op. Eens op weg duurt het nog geen vijf minuten voor de groene boekjes en lijsten met dicteewoorden bovengehaald worden. Acteur Bert Verbeke (vooral bekend als Bram uit Thuis, en voor zijn rol in de musical '14-'18) heeft een rood notitieboekje volgekrabbeld met dicteewoorden. "Ik ben gisterenavond in het wilde weg woorden beginnen opzoeken op internet. Ik heb alles opgeschreven wat enigszins belangrijk leek." Ex-basketballer Thomas Van den Spiegel leest geïnteresseerd mee. "Ik heb het veel te druk gehad om me voor te bereiden."

Op de bus wil niemand van de prominenten écht toegeven zich grondig te hebben voorbereid, laat staan ambitie te hebben om te winnen. Alleen auteur Christophe Vekeman, die zich in 2002 al eens tot beste prominent kroonde, gaat met een duidelijk doel voor ogen naar Den Haag: "Ik kan de enige mens ter wereld worden die het tweemaal heeft gewonnen bij de prominenten." Hij neemt zich vooral voor niet te beginnen twijfelen. "Vorige keer had ik negen fouten, zes daarvan heb ik gemaakt bij het nalezen."

Beeld Debby Termonia

Alles aan elkaar schrijven

Eens in Den Haag worden alle deelnemers de Noenzaal binnengeleid, waar sommigen de ergste zenuwen te lijf gaan met een glas wijn. In de met bladgoud overladen zaal treffen we de enige De Morgen-voorrondewinnaar die niet met de bus is meegekomen: Jaak Hoedemakers, een gepensioneerde OCMW-secretaris uit Maaseik. Met zijn 88 jaar is hij de oudste deelnemer ooit. Hij is op eigen houtje met de trein naar Den Haag gekomen. Geen punt vindt hij zelf, zijn dochter woont in de buurt en hij legt het traject regelmatig af.

Hij deed al twaalf keer mee aan de voorrondes, en raakte nu eindelijk geselecteerd. Hij heeft zijn eigen vulpen bij om het dictee te schrijven. "Ik heb hiermee nog notulen genomen in de jaren 60 en 70", herinnert hij zich. Ambitie om te winnen heeft hij niet. "De meeste deelnemers hier zijn minstens 50 jaar jonger dan ik. Laat de jeugd maar winnen. Ik ben geen dicteenomade, wel een literatuurliefhebber."

De drukte op het Binnenhof - met cameraploegen, 20 Vlaamse en 40 Nederlandse deelnemers - ligt de man niet. "Eigenlijk zal ik blij zijn als ik terug thuis ben bij mijn twee poezen", zegt hij. Uit een binnenzak tovert hij een witte enveloppe tevoorschijn, gevuld met foto's van de twee katten die vredig naast elkaar slapen. Op dat moment luidt de bel en worden alle deelnemers de Eerste Kamer in geroepen. Zenuwachtig geschuifel volgt, en de laatste spellingstips als "alles aan elkaar schrijven" en "als je twijfelt tussen c of k, altijd de c kiezen!" vliegen in het rond.

Beeld Debby Termonia

Gewonemensendictee

Vlak na het voorlezen van het dictee klapt minister Sven Gatz als enige van alle deelnemers zijn werkstuk meteen dicht. "Dat deed ik op school ook al", zegt hij. "Het ging redelijk, al zal pas over een uur duidelijk worden of dat 15 of 35 fouten betekent." Het worden er uiteindelijk 31. "De redelijkheid is een rekbaar begrip gebleken", klinkt het ietwat ontgoocheld. "Ik heb vooral de woorden niet voldoende aan elkaar geschreven."

Christophe Vekeman is net na het schrijven in dubio: "Er zaten veel twijfelgevallen in: woorden die ik niet ken en verdacht lange woorden. In elk geval is Chabot zijn belofte om een gewonemensendictee te schrijven niet nagekomen." Over zijn aantal fouten is Vekeman de enige prominent die een precieze schatting durft te geven. "Ik denk dat ik 14 fouten gemaakt heb, maar stiekem hoop ik op 12", zegt hij vastberaden. Uiteindelijk worden het er 11, en mag de auteur uit Gent zich opnieuw tot beste prominent kronen.

Bert Verbeke had met zijn rode boekje dan weer een goede tactiek te pakken, zo blijkt achteraf. "Omdat ik het woord 'jazzzangeres' had opgeschreven - met driemaal z - wist ik dat rock-'n-rolllegende met drie l'en moest." Verbeke maakt uiteindelijk 23 fouten, pal op het gemiddelde in de zaal, en heeft de microbe te pakken. Hij solliciteert meteen naar een nieuwe deelname volgend jaar.

Beeld Debby Termonia

Brougham

Hét struikelwoord van deze 25ste editie blijkt de 'brougham', een gesloten koets voor twee personen getrokken door één paard. Geen enkele deelnemer schreef het woord correct. De origineelste schrijfwijze was een simpel vraagteken, zo onthult de jury. Dat stond in het dictee van Leah Thys, die haar aantal fouten niet bekendmaakt. "De eerste drie zijn belangrijk, de rest niet."

De 21-jarige Nederlander Randy van Halen maakt 7 fouten en gaat met de overwinning lopen. Juryvoorzitter en oud-minister-president van Nederland Dries van Agt feliciteert en omhelst de trotse winnaar. "Vorige week won ik ook een dictee aan de universiteit, maar daar maakte ik 18 fouten", zegt de student Algemene Cultuurwetenschappen. Presentatrice Martine Tanghe is niet teleurgesteld dat de overwinning dit jaar naar Nederland gaat. "Ik vind het net mooi als het gelijk opgaat."

Auteur Bart Chabot is na 25 edities echt helemaal klaar met het dictee. "Ik heb 24 keer meegedaan, en het één keer geschreven. Je moet maken dat je je eigen houdbaarheidsdatum niet overschrijdt en opstappen voor het pathetisch wordt." Ook volgen van op de publiekstribune lijkt hem volgend jaar maar niets. "Je moet alleen komen als je hier iets te betekenen hebt." Wie hij volgend jaar graag het dictee zou zien schrijven? "Dat moet om te beginnen een vrouw zijn. Connie Palmen, of Silvia Witteman misschien." Sven Gatz zou de taak willen toevertrouwen aan een Vlaamse auteur. "Bijvoorbeeld David Van Reybrouck of Peter Terrin."

Afspraak volgend jaar, voor een nieuw spellingsgevecht België-Nederland.

De 5 beste Vlaamse prominenten

1. Christophe Vekeman, auteur - 11 fouten - "Ik ben vooral blij dat ik Björn (Soenens, red.) klopte" (lacht)
2. Björn Soenens, hoofdredacteur VRT Journaal - 12 fouten - "Een beetje journalist bereidt zich altijd voor"
3. Annemie Tweepenninckx, radiopresentatrice, actrice - 21 fouten - "Het gevoel van collectieve concentratie in de zaal is heel fijn"
4. Bert Verbeke, acteur - 23 fouten - "Dankzij mijn notitieboekje wist ik hoe je rock-'n-rolllegende schrijft"
5. Thomas Van Den Spiegel, ex-basketballer - 26 fouten - "Ik zou nog wel eens willen meedoen, maar dan wel goed voorbereid"

De uitslag

... BIJ DE LEZERS:
3. Madeleine van der Hoff, vertaler (Nederland), 10 fouten
3. Iris Hensel, DTP'er (Nederland), 10 fouten
2. Pepijn Hendriks, eindredacteur (Nederland), 8 fouten
1. Randy van Halen, student (Nederland), 7 fouten

... BIJ DE PROMINENTEN:
3. Peter Kuipers Munneke, weerman (Nederland), 13 fouten
2. Björn Soenens, hoofdredacteur VRT Journaal (Vlaanderen), 12 fouten
1. Christophe Vekeman, auteur (Vlaanderen), 11 fouten

HET RAPPORT
• Gemiddeld aantal fouten: 23
• Gemiddeld aantal fouten bij BN'ers: 31
• Gemiddeld aantal fouten bij BV's: 25
• Gemiddeld aantal fouten bij de Volkskrant-lezers: 18
• Gemiddeld aantal fouten bij De Morgen-lezers: 17

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234