Zaterdag 27/11/2021

Wetenschap

De Brontosaurus is terug

De Brontosaurus zoals onderzoekers hem vandaag zien: met een Diplodocusachtig hoofd. Beeld Creative Commons/Davide Bonadonna
De Brontosaurus zoals onderzoekers hem vandaag zien: met een Diplodocusachtig hoofd.Beeld Creative Commons/Davide Bonadonna

Meer dan een eeuw was de Brontosaurus - een van de meest iconische dinosaurussen - van het toneel verdwenen. Vandaag maakt hij zijn comeback. Wetenschappers besloten in 1903 dat de Brontosaurus niet bestond als een geslacht op zich, maar een soort van de Apatosaurus was. Een grondige studie van Britse en Portugese paleontologen bewijst nu het tegendeel.

Met zijn gigantische afmetingen en zijn klinkende bijnaam - donderhagedis - spreekt de Brontosaurus tot de verbeelding. Dat we vandaag nog steeds gefascineerd zijn door dinosaurussen, komt in grote mate door de Brontosaurus. Maar, zo zou elke paleontoloog u tot voor kort gezegd hebben, de Brontosaurus is eigenlijk geen Brontosaurus maar een Apatosaurus.

Echt weg was de Brontosaurus niet. Hij werd enkel gezien als een soort van het geslacht Apatosaurus. Maar een nieuwe studie in het vakblad PeerJ toont nu met bijna 300 bladzijden aan bewijsmateriaal aan dat de Brontosaurus toch een apart geslacht van dinosaurussen was.

De Brontosaurus heeft zijn eerherstel te danken aan de ontdekking van nieuwe dinosaurusresten gedurende de voorbije vijftien jaar. Paleontologen Emanuel Tschopp, Octavio Mateus en Roger Benson pasten statistische analysemethodes toe op de nieuwe overblijfselen. Zo vergeleken ze honderden structurele karakteristieken van de Brontosaurus en de Apatosaurus. De verschillen zijn substantieel genoeg om van twee aparte geslachten te spreken.

Intrigerende geschiedenis

De Brontosaurus heeft een intrigerende geschiedenis. In de jaren 1870 werden in het westen van de Verenigde Staten tal van nieuwe fossielen gevonden, voornamelijk van dinosaurussen. Een team van de toen bekende en invloedrijke paleontoloog Othniel Charles Marsh groef in die periode twee enorme, maar onvolledige skeletten van langnekdinosaurussen op.

Het eerste van deze skeletten noemde Marsh Apatosaurus ajax (bedrieglijk reptiel). Twee jaar later doopte hij het tweede skelet Brontosaurus excelsus (edele donderhagedis). Omdat beide skeletten gevonden werden zonder schedel, reconstrueerde Marsh er voor beide soorten een.

De Brontosaurus was een gigantisch groot dier, net als de Apatosaurus en een derde langnekdinosaurus uit west-Amerika, de Camarasaurus. Omwille van die gelijkenis leek het destijds logisch dat de Brontosaurus een gelijkaardige dikke, hoekige schedel had. Een verkeerde veronderstelling, die kort na het overlijden van Marsh mee de tweede extinctie van de Brontosaurus betekende.

De genadeslag

Een team van het Field Museum in Chicago had nog een ander skelet gevonden dat gelijkenissen vertoonde met de Apatosaurus ajax en de Brontosaurus excelsus. Het skelet was echter kleiner dan beide andere dinosaurussen. Bovendien vertoonden de Apatosaurus en de Brontosaurus volgens de paleontologen zoveel gelijkenissen, dat ze het logischer vonden ze als twee soorten van één geslacht te beschouwen.

Dat betekende in 1903 het einde van de Brontosaurus. Omdat de Apatosaurus als eerste zijn naam gekregen had, werd volgens de regels van de wetenschap beslist dat deze naam behouden werd. De naam Brontosaurus was wetenschappelijk van geen enkel belang meer - voortaan ging hij door het leven als de Apatosaurus excelsus.

In de jaren 70 toonden onderzoekers aan dat de Apatosaurus niet verwant was aan de Camarasaurus, maar aan nog een andere dino uit dezelfde regio: de Diplodocus. Omdat de Diplodocus een slanke, paardachtige schedel had, moesten de Apatosaurus, en dus ook de 'Brontosaurus', wel een soortgelijke schedel hebben gehad. Zo ontstond de populaire, maar onjuiste mythe dat de 'Brontosaurus' een Apatosaurus met het verkeerde hoofd was.

Flater?

Hebben wetenschappers in het verleden dan een gigantische flater begaan? "Tot recent was de bewering dat de Brontosaurus en de Apatosaurus hetzelfde waren zeer redelijk, gebaseerd op de kennis die we hadden", zegt onderzoeker Emanuel Tschopp van de Universidade Nova de Lisboa in Portugal.

"Dit is een klassiek voorbeeld van hoe de wetenschap werkt", zegt zijn collega Octavio Mateus. "Vooral wanneer hypotheses gebaseerd zijn op onvolledige fossielen, is het mogelijk dat nieuwe vondsten jaren onderzoek overboord gooien."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234