Donderdag 02/12/2021

Luchtvervuiling

Daling fijn stof volstaat niet

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Fijn stof schaadt de foetus en kan later tot obesitas of hartinfarcten leiden. Nog altijd telt onze lucht te veel van zulke schadelijke deeltjes, al tekent zich de laatste jaren wel een daling af.

In Europa vallen jaarlijks 430.000 doden door de slechte luchtkwaliteit, terwijl in ons land naar schatting 13.000 burgers overlijden. Fijn stof speelt daarin een bijzonder kwalijke rol. Daarbij wordt vooral gesproken over PM10 en PM2,5, deeltjes die kleiner zijn dan 10 of 2,5 micrometer en daardoor kunnen doordringen tot in de diepste regionen van onze longen.

Fijn stof, afkomstig van land- en tuinbouw, verkeer en gebouwenverwarming, staat dan ook bekend als een stille sloper. Het veroorzaakt longkankers, hartinfarcten en diabetes bij kinderen en doet zo de gemiddelde levensverwachting in ons land met negen tot dertien maanden dalen. De deeltjes hebben echter lang niet alleen een impact op kinderen en volwassenen, maar ook op foetussen.

Eerder werd uit onderzoek van onder meer de UHasselt en de KU Leuven duidelijk dat fijn stof zorgt voor een lager geboortegewicht en voor moleculaire veranderingen in de placenta, die de cognitieve ontwikkeling van kinderen verstoren. Nu zou het ook de genactiviteit van de foetus in de war sturen, blijkt uit een doctoraatsonderzoek.

Definitief bewijs is (nog) niet gevonden, maar volgens onderzoekster Sylvie Remy (UAntwerpen) is er sprake van zeer sterke aanwijzigingen. Moeders die woonden op plekken met een hoge concentratie fijn stof hadden meer giftige elementen in hun lijf. Dat ontregelde de celactiviteit van sommige baby's, wat op latere leeftijd kan leiden tot een hoger risico op hart- en vaatziekten of obesitas.

Normen overschreden

"Helemaal nieuw zijn die bevindingen niet", zegt Tim Nawrot, milieu-epidemioloog aan de UHasselt en de KU Leuven. "Het effect op de foetus is duidelijk en maakt de problematiek nog prangender. Verhuizen heeft weinig zin. Gezonde lucht is een basisrecht en bovendien is alleen onder Samber en Maas de luchtkwaliteit beduidend beter."

Toch werd het voorbije jaar in geen enkel van de 36 Vlaamse meetstations de Europese norm overschreden. Ook dit jaar ligt Vlaanderen goed op schema. Wel zijn de concentraties het hoogst in de omgeving van Gent, in en rond Antwerpen en in de noordrand van Brussel. In Limburg ligt de hoeveelheid fijn stof het laagst, maar ook daar blijft de impact op de volksgezondheid volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) te groot.

"De Europese normen zijn een stuk ruimer dan die van de WHO", zegt Frans Fierens, specialist van de Intergewestelijke Cel voor Leefmilieu. "Die eerste halen we dan ook overal. De inschatting is dat het zal blijven verbeteren, dankzij een cocktail van Europese, federale en Vlaamse maatregelen. Er komt bijvoorbeeld nieuwe Europese wetgeving waardoor de blootstelling aan de kleinste fijnstofdeeltjes tegen 2030 met 52 procent moet dalen. Dat is niet niks en moet haalbaar zijn."

Volgens Fierens moet er werk worden gemaakt van rekeningrijden en lage emissiezones, zodat de uitstoot door het verkeer nog verder afneemt. Dinsdag werd alvast een ontwerpdecreet goedgekeurd waardoor steden vervuilende voertuigen kunnen weren of een bijdrage kunnen laten betalen. Antwerpen wil zo'n zone tegen het einde van 2016 inrichten, terwijl Gent het in overweging neemt. Ook de hogere belasting op de inverkeerstelling voor nieuwe, vervuilende wagens en de groenere verkeersbelasting moeten een positieve bijdrage leveren.

Koolmijnen

"De problematiek zal niet binnen de tien jaar zijn opgelost", stelt Nawrot. "Het gaat de goede kant op, maar we zien nog geen spectaculaire verbeteringen. Wie denkt dat het vroeger beter was, heeft het ook bij het verkeerde eind. In de jaren 50 en 60 was de luchtkwaliteit, vooral door de koolmijnen, nog veel slechter dan vandaag."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234