Donderdag 21/10/2021

NieuwsKlimaatopwarming

Canadese recordhitte vrijwel onmogelijk zonder klimaatverandering, blijkt uit baanbrekende studie

Luchtfoto van afgebrande huizen in Lytton, in het westen van Canada. Door de recordhitte vond daar afgelopen week een grote bosbrand plaats, met veel schade tot gevolg. Beeld Reuters
Luchtfoto van afgebrande huizen in Lytton, in het westen van Canada. Door de recordhitte vond daar afgelopen week een grote bosbrand plaats, met veel schade tot gevolg.Beeld Reuters

Zonder de huidige opwarming van de aarde was de recordhitte van bijna 50 graden Celsius eind juni in West-Canada en Noordwest-Amerika vrijwel onmogelijk geweest. Dat zeggen onderzoekers van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) samen met een internationaal klimaatteam in een nieuwe analyse, die de kans op dergelijke hittegolven nu zet op ongeveer eens elke duizend jaar.

Het kán natuurlijk nog steeds pech zijn geweest. Liefst 16 tot 20 graden warmer dan normaal werd het in plaatsen als Vancouver en Lytton, en zeker 4 graden warmer dan een gebruikelijke hittegolf daar, met honderden doden als gevolg. Maar het zijn toch echt temperaturen die ver buiten de marges vallen van de huidige statistische berekeningen, laat de nieuwe studie zien, gepubliceerd door het samenwerkingsverband World Weather Attribution.

“Het blijft een flitsberekening, maar de statistiek is wel overtuigend”, zegt Wilco Hazeleger, hoogleraar klimaatsystemen aan de Universiteit Utrecht en niet betrokken bij het onderzoek. “Ze kijken ook breder, naar allerlei natuurkundige processen en de invloed van de mens, en daar is deze groep steeds beter in geworden.”

Omslag

De studie betekent een omslag. “We dachten eerst dat hittegolven braaf en heel geleidelijk aan steeds warmer werden”, zegt Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI en een van de hoofdonderzoekers achter de nieuwe studie. “Maar dit geeft ons vertrouwen een knauw. Als je mij een jaar geleden had gevraagd of zulke temperaturen in dit gedeelte van de wereld zouden gaan optreden, dan was het antwoord geweest: nee, absoluut niet. Dat had iedereen gezegd.”

Maar de extreme hittegolf kwam toch. En dat was een reden voor Van Oldenborgh en zijn collega’s om nu bliksemsnel na te rekenen wat de nieuwe kansen op zulke hittegolven zijn, gegeven het feit dat ze dus écht mogelijk plaatsvinden.

Bij de eerste poging lukte het nauwelijks. Met alle hittegolfreeksen tot en met 2020 en de beste wil van de wereld, bleven extreme hittegolven in de statistische berekening gewoonweg onmogelijk. Pas toen het team de huidige temperatuurpieken liet meetellen in de berekeningen, schoot de kans op de extreme hittegolf naar één keer per 1.000 jaar. Warmt de aarde verder op, naar 2 graden boven het oude gemiddelde, dan vindt zo’n hittegolf elke 5 tot 10 jaar plaats, laten nieuwe klimaatmodellen zien.

Onbekende wateren

Kansberekeningen varen met zulke extreem uitzonderlijke hittegolven in onbekende wateren, zegt Wim Thiery, hoogleraar klimaatwetenschap aan de Vrije Universiteit Brussel, die niet meedeed aan het onderzoek. “Er is niets om deze gebeurtenis mee te vergelijken, en dan wordt de statistiek onzeker.”

Waar niemand aan twijfelt, is dat door uitstoot van broeikasgassen de opwarming sneller gaat en ook de kansen op dit soort hittegolven gaan toenemen. “Dat is het saaiste stuk van ons onderzoek”, zegt Van Oldenborgh. “Het interessante is waarom we deze sprong nu ineens zien. Dat is weer een stap verder.”

Verdachten hebben de onderzoekers wel in het vizier, maar hoe ze samen die extreme hitte veroorzaken, valt nog niet te voorspellen, zegt Dim Coumou, die deze vraag aan de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoekt en meewerkte aan de nieuwe studie. Het kan te maken hebben met de opgewarmde noordpool, waardoor de zogeheten straalstroom tussen de pool en de tropen ’s zomers afzwakt en hogedrukgebieden vaker op één plek blijven hangen.

Snelheid

Voorheen konden wetenschappers niet zo duidelijk extreme weersomstandigheden toeschrijven aan de opwarming van de aarde. Tegenwoordig valt extreem weer beter na te bootsen in computers, vertelt Van Oldenborgh, al is het maar omdat het vaker voorkomt, maar ook omdat steeds meer metingen en rekengegevens publiekelijk beschikbaar zijn.

Dat is ook precies wat dit soort bliksemsnelle analyses mogelijk maakt. “Dat we twee weken na de hittegolf al duiding hebben vanuit de klimaatwetenschap, is zeer belangrijk”, zegt Thiery. “Nu resoneert het bij mensen en beleidsmakers.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234