Dinsdag 18/02/2020

Bio

"Biologische landbouw beter voor milieu of gezondheid? Het is vooral duurder"

Stijn Bruers. Beeld Tim Dirven

Van biologische landbouw wordt gezegd dat het milieu en onze gezondheid er wel bij varen. Maar net dat is niet definitief bewezen. Natuurwetenschapper en ethicus Stijn Bruers is er alvast bijna mee gestopt.

"Het is moeilijk te zeggen of biologische landbouw beter is voor het milieu of voor de gezondheid. Het is vooral duurder." Zo verwoordt Stijn Bruers, doctor in de theoretische natuurwetenschappen en de ecologie hoe hij de biolandbouw ziet. Zijn opmerkelijke stelling kwam hij onlangs verkondigen op een landbouwstudiedag aan de Universiteit Gent. En op YouTube haalt hij er ook de ene na da andere wetenschappelijke studie bij om die te onderbouwen. 

"Omdat de opbrengsten van bioteelt een pak lager uitvallen, is een belangrijk nadeel ervan dat je natuurlijk een pak meer oppervlakte nodig hebt om gewassen te telen", zegt Bruers. "Dat gebied zou je beter aan de natuur kunnen overlaten. Daarbij komt nog dat er bij biologische landbouw ook schadelijke pesticiden worden gebruikt, zoals kopersulfaat. Dat is giftiger dan de synthetische pesticiden in de gewone landbouw."  

Misschien nog het belangrijkste: veel biologische producten worden aan de overkant van de wereld geteeld en hier verkocht. Dat de quinoa die we onder het biolabel in de winkel kopen, met een vrachtschip helemaal vanuit Bolivië moet komen, maakt het inderdaad geen milieuvriendelijk product. 

Argentijnse appel

"Als je mij nu laat kiezen tussen een Argentijnse bio-appel en een normale Belgische appel, ga ik nu wel voor de Belgische", zegt Bruers. Maar hij wil toch ook nuanceren. "Biolandbouw is zeker geen bedrog. En het heeft ook bepaalde voordelen – zo is de biodiversiteit in de bodem van een bioakker veel groter, en bevat biologische melk ook meer omega 3-vetzuur. Maar door de band genomen is het niet beter."

Het resultaat van zijn onderzoek naar biologische landbouw is dat Bruers nu de 50 of 100 euro die hij maandelijks uitspaart door niet meer enkel bio te eten, aan een goed doel schenkt. Al heeft hij ook goed uitgezocht welke goede doelen echt efficiënt zijn, zegt hij. 

Volgens BioForum Vlaanderen houden de argumenten van Bruers "geen steek", zo staat te lezen in een reactie op de website van de vzw. Samengevat weet Bruers er volgens het forum eigenlijk te weinig van af om er iets zinnigs over te zeggen, want een "expert in biolandbouw is hij niet". Bruers minimaliseert bijvoorbeeld de schadelijke effecten van kunstmest op het milieu en gaat voorbij aan hoe slecht synthetische pesticiden zijn voor bijen, vogels en insecten, zo stelt BioForum. 

Met zijn stelling gaat Bruers ook in tegen een overtuiging die bij veel Belgen steeds meer terrein wint, en waardoor bio ook een booming business wordt. Allemaal samen gaven we in 2016 586 miljoen euro uit aan bioproducten, 12 procent meer dan het jaar ervoor.

Polariseren

Maar wordt ons dan ook echt een rad voor de ogen gedraaid? Het verhaal is heel genuanceerd, zegt professor biowetenschappen Frank Nevens (UGent), maar aan het nodeloze polariseren moet wel een einde komen. "Met voor- of tegenargumenten schiet niemand iets op", zegt hij. "Je moet het echt geval per geval bekijken."

Zo is het volgens hem niet verkeerd om kunstmeststoffen te gebruiken, en is het een goede zaak dat biolandbouwers minder pesticiden op hun gewassen sproeien. Want pesticiden komen uiteindelijk in onze leefomgeving terecht en over de schadelijke gevolgen ervan, niet enkel voor de bijen, is nog niet alles geweten. 

Ook Marjolein Visser, professor ecologie aan de ULB, vindt dat het debat veel verder gaat dan de vraag 'bio of niet'. "Wat je in supermarkten aan bio vindt, komt uit de grootschalige bio-industrie. Daarin wordt er geen rekening gehouden met het aantal kilometers dat een bepaald product aflegt", zegt ze.

Voor consumenten is er dus een simpele vuistregel: bioproducten uit een exotisch land zijn niet bepaald milieuvriendelijk. Hoewel je in de winter nog steeds beter biologische tomaten uit Spanje koopt dan Belgische die in een winterserre zijn gekweekt, is een exotisch bioproduct kopen in de supermarkt voor de wetenschappers zoiets als vegetariër worden om je airmiles te compenseren. 

Lokaal

De toekomst is dus een veel meer lokale landbouw: een die het beste uit de bio- en de gewone landbouw haalt. Maar hoewel er in ons land kleinschalige bio-initiatieven bestaan, staat bio-industrie hier nog volop in de kinderschoenen. In Vlaanderen is die zelfs bijna onbestaand. "Ik heb de indruk dat de Boerenbond bio ook eerder gedoogt dan echt promoot", zegt professor Nevens. "Terwijl het ondersteunen van een lokale productie net een belangrijk onderdeel is van de oplossing." 

Volgens Nevens moet er dus meer worden gedaan, want ook binnen het wetenschappelijk onderzoek gaan alle middelen naar het verbeteren van bestaande technieken in de gangbare landbouw, terwijl biologische teeltmethodes nog zeker niet op punt staan. Biologische landbouw kan de boeren in België ook helpen om een betere prijs te krijgen voor hun producten, wat de Boerenbond overigens in een reactie onderschrijft. 

"Door een betere mix aan te bieden zouden de boeren tot een landbouw kunnen komen die niet alleen biologisch, maar ook gewoon logisch is", zegt Nevens. "Maar natuurlijk zijn er vandaag nog te veel belangen mee gemoeid om het bestaande systeem in stand te houden. Terwijl dat systeem zijn grenzen toch al lang heeft bereikt." 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234