Woensdag 19/06/2019

column

Bij min 273,15 graden Celsius gebeuren er rare dingen

Beeld EPA

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat u bij de hersenkwabben kan grijpen.

Ik zit met mijn dochter (6) aan tafel. We praten over koetjes en kalfjes en over het absolute nulpunt. Het absolute nulpunt is een van die dingen die als kind tot mijn verbeelding spraken. Min 273,15 graden Celsius – blijkbaar kan het niet kouder. Bij die temperatuur gebeuren rare dingen. Gassen worden vloeibaar of zelfs vast en elektriciteit ondervindt geen weerstand meer. Het verschijnsel staat bekend als supergeleiding.

In mijn boek over grote figuren in de wetenschap stond dat de Nederlander Kamerlingh Onnes – die naam alleen al – als eerste in de buurt kwam van het absolute nulpunt. Op 10 juli 1908 slaagde hij erin helium vloeibaar te maken bij een temperatuur van -269 °C. “Het stond messcherp tegen de glazen wand”, zei Kamerlingh Onnes over het kwakje dat tegen de avond in het vat te zien was. Hij kreeg de Nobelprijs voor natuurkunde. Zijn laboratorium in Leiden gold geruime tijd als ‘de koudste plek op aarde’. Het werd een bedevaartsoord voor geleerden. Op het internationale koudecongres kreeg Kamerlingh Onnes de eretitel ‘Heer van het absolute nulpunt’. Dat klinkt niet als iets waarmee je kunt opscheppen bij vrouwen.

Kinderen, daarentegen, zijn dol op het absolute. Zij zijn gefascineerd door alles wat enorm koud, enorm diep, enorm heet, enorm sterk of enorm oud is. Grappig is dat zij geen kaas hebben gegeten van het Internationale Stelsel van Eenheden. Seconde, kilogram en meter – om te zwijgen van kelvin en ampère: het wordt allemaal vrolijk dooreengehutseld en grotesk vermenigvuldigd. “Wel tienduizend kilometer”, zei mijn dochter onlangs. Zoveel water kan er volgens haar in het zwembad. Maar ondanks dat soort slordigheidjes, zijn kinderen groots als het aankomt op out of the box denken. Volwassenen die zeggen dat je out of the box moet denken, zijn meestal volwassenen voor wie je moet uitkijken. Kinderen doen dat gewoon, zonder tamtam te maken of er astronomisch hoge bedragen voor te vragen.

Kamerlingh Onnes. Beeld rv

Misschien is het omdat zij nog dichter bij hun kindertijd staan, dat klimaatspijbelaars zich een wereld kunnen voorstellen die zuiverder is en minder door geld bezeten. Politici hebben het daar moeilijker mee. Te veel eelt op hun verbeelding. Op tv zag ik Gwendolyn Rutten (Open Vld) in debat met Anuna De Wever. In vijf minuten tijd hoorde ik Rutten evenveel keer het woord kostprijs bezigen. Ik zag dat het kind in haar onherroepelijk dood was, hoewel ik mij vaag een Gwendolyntje kon voorstellen met vlechten en een springtouw. Wie kijkt er op een euro voor de toekomst van de mensheid?

Maar om terug te keren naar waar ik ben begonnen: in het tijdschrift New Scientist stond dat natuurkundigen erin geslaagd zijn atomen te koelen tot ónder het absolute nulpunt. Die prestatie werpt mogelijk een nieuw licht op de geheimzinnige donkere materie in het universum.

Donkere materie. Ook dat spreekt tot mijn verbeelding. Zoals de omstandigheid dat Kamerlingh Onnes de zoon van een dakpannenfabrikant was en al vroegtijdig kaal was. Sommige experimenten deed hij ’s nacht in de kelder, om trillingen van voorbijrijdend verkeer te omzeilen.

De coolste plek in het heelal, overigens, is naar verluidt de Boemerang-nevel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden