Woensdag 23/10/2019

Wetenschap

Belgische psycholoog wil meer transparantie in wetenschap: 'Hebben we iets te verbergen?'

Gert Storms, psycholoog aan de KU Leuven. Beeld Thomas Legrève

Psycholoog Gert Storms (KU Leuven) veroorzaakt ophef in internationale wetenschappelijke kringen. Hij weigert nog papers van collega’s te beoordelen zonder dat hij de onderliggende data kan inkijken. Een mate van transparantie die blijkbaar niet vanzelfsprekend is. 

Al jaren doet Storms peerreviews voor het wetenschappelijke vakblad Journal of Experi­mental Psychology: learning, memory and cognition. Zijn taak? De kwaliteit en betrouwbaarheid van de ingezonden artikels garanderen. Om die taak naar behoren te kunnen vervullen, is Storms van mening dat hij niet alleen inzage zou moeten krijgen in de papers, maar ook in de data die eraan ten grondslag liggen. Iets wat in de wetenschappelijke praktijk blijkbaar niet de gang van zaken is.

Het besluit dat hij voortaan alleen nog auteurs zal recenseren die hun data openbaar willen maken, is bij Bob Green, eindredacteur van het bovengenoemde tijdschrift, dan ook niet in goede aarde gevallen. Hij heeft Storms laten weten dat zijn nieuwe methode “niet strookt met die van de American Psychological Association (APA)” en dat hij zich beter kan terugtrekken als reviewer voor het magazine. 

In diskrediet

Een controversiële reactie die in de wetenschapswereld een storm van protest heeft teweeggebracht. Verbolgen heeft Storms Green per mail laten weten dat hij “alles zal blijven doen om slordige wetenschap te bestrijden” en heeft hij hun hele correspondentie integraal doorgestuurd naar een tachtigtal collega-beoordelaars, die Storms steunen. Nu ook het vermaarde vakblad Nature lucht heeft gekregen van de hetze, escaleert de zaak: “Ik heb honderden aanmoedigende mails ontvangen van wetenschappers uit verschillende disciplines, vanuit de hele wereld.” 

Dat de roep om transparantere wetenschap steeds luider klinkt, is niet verwonderlijk. Verschillende fraudeschandalen brachten de onderzoekssector de laatste jaren immers flink in diskrediet. Het bekendste voorval is wellicht de zaak-Diederik Stapel, een Nederlandse psycholoog die zijn onderzoeken wat aandikte met verzonnen informatie. Storms: “Het is om dat soort dingen tegen te gaan dat er meer controle op data moet komen.” Dat is ook het standpunt van het Peer Reviewers’ Openness Initiative, een verbond dat sinds 2015 ijvert voor meer openheid over wetenschappelijk onderzoek. 

Echt happig op het blootleggen van hun onderzoeksproces blijken de meeste wetenschappers echter niet. “Uit een onderzoek uit 2015 blijkt dat slechts 38 procent van de wetenschappers na de publicatie van een paper ook de data wil doorgeven”, zegt Storms. “Cijfers die doen afvragen of er wetenschappers zijn die wat te ver­bergen hebben.”

Als voornaamste reden voor het afwimpelen van datasharing halen wetenschappers aan dat het proces ‘veel te tijdrovend’ is, zo achterhaalden onderzoekers aan de Universiteit van Amster­dam. “Data ingeven in speciale verwerkings­programma’s die er dan de correcte interpretaties uithalen, is één ding, ze daarnaast ook nog eens in overzichtelijke formats gieten die begrijpelijk zijn voor leken, een ander”, stelt Storms. 

Absurd en tegendraads

Daarnaast heerst er onder wetenschappers ook een sterke eigendomscultus. “Onderzoekers delen data waarin ze veel tijd en geld hebben geïnvesteerd vaak liever niet met concurrenten.” Zo’n instelling is volgens Storms in de meeste gevallen volstrekt absurd en tegendraads: “Wetenschap gaat over het vergroten van de kennis van de gemeenschap, niet over persoonlijke successen. Onderzoekers zijn het aan hun discipline verplicht zo veel mogelijk van hun achterliggende kennis naar buiten te brengen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234