Zondag 25/10/2020

ColumnDe Schaal van Mulders

Behalve briljant geleerde was Alan Turing ook gay

Alan Turing (1912-1954). Beeld Heritage Images/Getty Images

Jean-Paul Mulders onderzoekt alles wat bij bij de hersenkwabben kan grijpen.

De brievenbus kleppert en in de gang vind ik een folder van Hermann ­Historica. Dat veilinghuis in München verkoopt voorwerpen van het eigenaardiger type. Dit keer gaat er onder meer een kepie van Otto von Bismarck onder de hamer, startprijs 125.000 euro. Er is ook een middeleeuws harnas (14.000 euro) en een ‘Pour le Mérite’, een Pruisische medaille uit de jaren stillekes (vanaf 10.000 euro). Als je lang genoeg wacht, worden zelfs ­tekens van eer voor geld versjacherd.

Mijn oog blijft haken aan een waar­achtig exemplaar van de Enigma-­machine, in haar originele houten behuizing. Startprijs is 137.500 euro, wat de kans klein maakt dat het ding binnenkort in mijn woonkamer zal prijken. De Enigma, ofte raadsel, was de codeermachine die de Duitsers gebruikten in de Tweede Wereldoorlog. Het apparaat kreeg onder meer een glansrol in de film The Imitation Game uit 2014. Daarin speelt Benedict ­Cumberbatch de Britse wiskundige Alan Turing. Hij bouwde een indrukwekkende machine vol tandwielen en radertjes. Die voorloper van de computer probeerde miljoenen mogelijkheden uit en kraakte uiteindelijk de Enigma­code. Dankzij Turing konden de geallieerden voortaan boodschappen van de Duitsers ontsluieren. ­Volgens Churchill leverde Turing daarmee ‘de grootste individuele bijdrage aan de overwinning op de nazi’s’.

Ik vraag me af hoe lang het zou duren om Enigma te ontraadselen met de ­rekenkracht van tegenwoordig. ‘Ze probeerden het drie jaar geleden met een moderne computer aan het ­Imperial War Museum in Londen’, lees ik op een forum vol nerds die zich over die vraag het hoofd gebroken hebben. ‘De computer brak de code in twaalf minuten en vijftig seconden. Naar hedendaagse normen is Enigma een billenkletser.’

Wat nu piece of cake is geworden, was zeventig jaar geleden een prestatie die de oorlog twee jaar inkortte en miljoenen mensen het leven redde. Helaas werd Turing zelf in zijn latere leven zwaar op de proef gesteld. Behalve briljant geleerde was hij ook gay, wat in zijn enge land van toen nog een strafbaar feit was. Hij werd opgepakt en kon kiezen tussen twee opties: ­gevangenis of chemische castratie. Geen van beide was erg aanlokkelijk. Hij koos voor castratie en kreeg van de hormonen borsten.

Zijn dood – in 1954 – had iets Sneeuwwitjesachtig: hij werd gevonden met naast zijn bed een vergiftigde appel. Volgens sommigen was hij levensmoe, volgens anderen werd hij door de Britse geheime dienst omgebracht. Volgens een derde theorie zaaide hij zelf bewust twijfel. Hij wou dat zijn arme moeder kon denken dat hij zich bij een experiment vergist had.

Pas zestig jaar later zou Queen ­Elizabeth de briljante geleerde in ere herstellen. Bij wijze van hommage zal het portret van Alan Turing binnenkort op de briefjes van 50 pond te zien zijn. Hij werd daarvoor verkozen uit een shortlist met twaalf kandidaten, onder wie Stephen Hawking en Mary Anning, de paleontologe die een leven lang speurde naar fossielen in kliffen.

Ook Margaret Thatcher was in de ­running. Volgens een hardnekkige mythe vond de harde tante het soft­ijs uit in haar korte carrière als ­scheikundige.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234