Donderdag 19/09/2019

Organen

Bedrijven kunnen flink verdienen aan uw botten en bloedvaten

Professor Marc Decramer (UZ Leuven). Beeld Wouter Van Vooren

Bot, hoornvlies, bloedvaten. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) wil dat ook de industrie toegang krijgt tot dit soort van menselijk lichaamsmateriaal. Maar academici vrezen mistoestanden.

Er worden in ons land niet alleen organen getransplanteerd, ook de transplantaties van weefsels en cellen helpen duizenden mensen. Zo wordt bot gebruikt om bij een breuk tekorten op te vullen, kan een hoornvlies blindheid voorkomen en een lichaamsslagader een beschadigd bloedvat vervangen. 

Dit menselijk lichaamsmateriaal wordt verzameld na het overlijden van een patiënt, of bij een levend iemand via biopsieën of diagnostisch en wetenschappelijk onderzoek. De bewaring  gebeurt in weefselbanken die enkel toegankelijk zijn voor artsen en onderzoekers in ziekenhuizen. Nu nog.

Er ligt immers een voorontwerp van wetswijziging op tafel dat ook de industrie toegang wil geven tot het materiaal in de weefselbanken. En daarover is de Raad van Universitaire Ziekenhuizen van België (RUZB) erg bezorgd, zo leert een nota die De Morgen kon inkijken. 

"De toestemming die een patiënt moet geven voor het wegnemen van zijn of haar weefsel, is onvoldoende geregeld", vindt voorzitter Marc Decramer, die ook hoofd van UZ Leuven is. In ons land geldt voor donaties een 'veronderstelde toestemming', oftewel: wie zwijgt, stemt in. "Nu de industrie betrokken zal worden, is het essentieel om hier opnieuw en transparant over te communiceren, bijvoorbeeld via een nationale campagne. Mensen moeten weten dat hun weefsel in de toekomst ook zonder hun expliciete toestemming kan worden gebruikt door bedrijven die winst maken met commerciële toepassingen. Blijft zo'n campagne uit, dan riskeren we het vertrouwen van patiënten te schaden en kunnen donaties en transplantaties in het gedrang komen. Bij levende patiënten is toestemming vooraf steeds vereist."

Ander pijnpunt in het voorontwerp is de uitvoer van lichaamsmateriaal die mogelijk zou worden voor de industrie. Binnen Europa mag er dan geen materiaal met winst worden verkocht, in de VS zijn er volgens Decramer wel exuberant hoge bedragen mee gemoeid. "Het lijkt ons niet ondenkbaar dat weefsel van Belgische donoren op een gegeven moment wordt geëxporteerd naar landen buiten Europa, om daar aan een hoge prijs te worden aangeboden", staat in de nota. Ook de mogelijke invoer vanuit landen als China en India baart hem zorgen. "We vrezen dat de kwaliteitscontroles vooral administratief zullen zijn, en niet effectief. Worden de weefsels er legitiem verzameld? Voldoet het hele proces daar aan onze veiligheidsvereisten? Wat als er een virus meereist?"

Wet herbekijken

De bezorgdheden van Decramer worden gedeeld door andere academici. Professor Eric Mortier, gedelegeerd bestuurder van het UZ Gent, benadrukt wel dat het betrekken van de industrie een meerwaarde kan zijn, omdat ook die partij dankzij de weefsels kan meehelpen bij onderzoek. "Maar we moeten uiteraard voorkomen dat we in een situatie belanden waarin weefsel gewoon wordt doorverkocht." Mortier gelooft dat de industrie zich daar wel van bewust is. "Ze is ook niet gebaat met schandalen."

Peter in 't Veld, decaan aan de faculteit geneeskunde en farmacie van de VUB,  vindt dat de band tussen arts en patiënt te allen tijde beschermd moet worden. "Als de industrie daar ongelimiteerd tussen kan komen, is dat een probleem." Wat hem betreft, mag de wet helemaal worden herbekeken. "Er wordt al sinds 2008 aan gesleuteld, en daardoor wordt ze alleen maar complexer en bureaucratischer in de praktijk. De patiënt is daarmee niet gediend."

In een reactie stelt De Block dat de wetswijziging het resultaat is van consensus binnen een werkgroep, waarvan ook de Raad van Universitaire Ziekenhuizen deel uitmaakte. Ze benadrukt dat een levende donor altijd moet worden geïnformeerd over het gebruik van materiaal, en toestemming moet geven. "Dat is zo en dat blijft zo." Hetzelfde geldt voor de Belgische kwaliteitsnormen van geïmporteerd materiaal, klinkt het. Op de vraag of er een nieuwe informatiecampagne komt, kwam geen antwoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234