Woensdag 07/12/2022

Australië in rep en roer: schip James Cook gevonden

Een scheepswrak. Inzet: een schilderij van de Britse ontdekkingsreiziger James Cook. Beeld Thinkstock, AFP
Een scheepswrak. Inzet: een schilderij van de Britse ontdekkingsreiziger James Cook.Beeld Thinkstock, AFP

Bijna 250 jaar geleden zette de Britse ontdekkingsreiziger James Cook als eerste westerling voet aan wal in Australië. Zijn driemaster de Endeavour speelde een bepalende rol in de geschiedenis van het land. Een Amerikaanse onderzoekster claimt nu te weten waar het wrak van het onderzoeksschip ligt. Australië is in rep en roer.

Kees Graafland

De Amerikaanse maritiem archeoloog Kathy Abbas stelt dat het wrak op de bodem van de haven van Newport ligt. Ze werkt er al jaren aan een grootschalig project. Deze week tekent ze in de Australische ambassade in Washington een overeenkomst met het Australische Maritiem Museum uit Sydney om gezamenlijk de positie van het schip nader te bepalen en het daarna te bergen, hopelijk net op tijd om de 250ste verjaardag van Cooks reis te vieren.

Lord Sandwich

"Ze willen onderdeel van het team zijn dat het wrak vindt", zegt Abbass tegen persbureau AP. "En we zijn dichtbij." Ze legt uit hoe ze meer leerde over de positie van Endeavour na een archiefonderzoek eind jaren 90 en hoe het op het moment van zinken de Lord Sandwich heette in plaats van de Endeavour.

Abbas heeft goede hoop snel te weten te komen of er nog wrakstukken liggen of dat het schip in de loop der jaren volledig is verwoest en vernietigd door overvarende schepen en zware ankers. Negen andere schepen zijn al gevonden.

Vondst van grote betekenis
"Als de laatste rustplaats van de Endeavour wordt gevonden zou dat een vondst zijn die van grote nationale, en eigenlijk internationale, betekenis is", zegt Kevin Sumption, directeur van het museum in Sydney. Zijn museum heeft sinds 1993-1994 al een replica van het schip.

Volgens de Australische historicus Alexander Cook (geen familie, red.), verbonden aan de universiteit in Canberra, zou het vinden van het wrak de interesse van de mensen in het "ongelooflijke verhaal" van de Endeavour en zijn kapitein vergroten.

'Nationale mythologie'
"Het verhaal is onderdeel van onze nationale mythologie", zegt hij. Die mening deelt ook historicus Iain McCalman van de universiteit van Sydney. De ontdekking van Australië door een westerling betekende namelijk een markeerpunt in de geschiedenis van het land. Groot-Brittannië zette er voet aan land, stichtte een kolonie en bracht ontwikkeling. Voor de toenmalige bewoners van het land betekende de ontdekking de komst van indringers.

"Hoe de mensen de ontdekking van Cook ook waarderen, hij wist dat schip, dat nauwelijks bestuurbaar was, door een mijnenveld van koraal en riffen te varen, zonder dat hij een kaart had. Dat was buitengewoon", aldus McCalman.

Terra Australis
De Endeavour en James Cook, het zijn begrippen in de Australische geschiedenislessen. Jonge leerlingen krijgen de verhalen die er zijn over de historische reis van het schip, tussen 1768 en 1771, haast ingestampt. De Brit werd door zijn thuisland op ontdekkingsreis gestuurd, enerzijds om vanaf Tahiti de baan van de planeet Venus in kaart te brengen, anderzijds om daarna (in het geheim) door te varen om 'Terra Australis' te ontdekken. Men vermoedde waar het continent ongeveer lag.

Na een stop op Nieuw-Zeeland zette Cook in 1770 voet aan wal in het oosten van Australië om er daarna de kust in kaart te brengen. Volgens de overlevering was de Endeavour een lelijk schip en bepaald niet het meest zeewaardige dat bestond. Cook maakte schade toen hij met het houten vaartuig gesteente raakte in het Great Barrier Reef, maar ontliep ternauwernood een ramp. Het schip werd gerepareerd en werd in de jaren daarna nog gebruikt door particulieren en de Britse marine.

Uiteindelijk werd het vaartuig tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog in 1778, samen met dertien andere schepen, tot zinken gebracht als blokkade van Narragansett Bay, Rhode Island, aan de oostkust van Amerika. Maar waar het wrak precies lag was onbekend. Tot nu.

De replica van de Endeavour. Beeld AP
De replica van de Endeavour.Beeld AP
Een portret van James Cook uit 1782 van John Webber. Beeld AFP
Een portret van James Cook uit 1782 van John Webber.Beeld AFP
De replica van de Endeavour. Beeld ANP
De replica van de Endeavour.Beeld ANP
De replica van de Endeavour. Beeld ANP
De replica van de Endeavour.Beeld ANP

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234