Donderdag 29/10/2020

Zwarte gaten

Astronomen zien hoe een zwart gat een ster uit elkaar trekt tot spaghettisliert

Tekening van een zwart gat die een ster tot spaghettisliert trekt.Beeld ESO/M. Kornmesser

Diep in het duister van de kosmos, in een sterrenstelsel op een grove twee triljard kilometer van hier, hebben astronomen de lichtflits waargenomen van een ster die aan flarden wordt gescheurd. 

De dader? Een zwart gat, een voorwerp zó zwaar dat niets aan zijn zwaartekracht kan ontsnappen, zelfs het licht niet. Dat schrijft een internationaal team van sterrenkundigen maandag in het vakblad Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

Als zo’n zwart gat iets in zijn spreekwoordelijke klauwen krijgt – of het nu een ster, planeet of een mens betreft – is het resultaat bijzonder. Wanneer je met je voeten omlaag een zwart gat invalt, trekt het gat net iets harder aan je voeten dan aan je hoofd. Het ongemakkelijke gevolg is dat je verandert in een langwerpige sliert, waarna het gat je geduldig naar binnen slurpt. Dat proces noemen astronomen ook wel ‘spaghettificatie’.

Het is precies dat tragisch lot dat de ster – grofweg zo zwaar als de zon – zo’n 215 miljoen jaar geleden trof. Zo lang deed het licht van de flits erover om van het verre sterrenstelsel naar onze aardse telescopen te reizen. Na die eerste flits verloor de ster langzaam maar zeker al zijn materiaal, als een dropveter die wordt afgerold.

Gewelddadige gebeurtenis

De gemeten flits is afkomstig van het eerste stuk ‘spaghettisliert’ dat in het zwarte gat viel, een gewelddadige gebeurtenis waarbij veel straling vrijkomt. Het is de dichtstbijzijnde flits die astronomen tot nog toe hebben waargenomen. 

Dergelijke flitsen zijn normaliter lastig om te zien. Het licht wordt vaak gedempt door een laag stof en gas die tijdens het spaghettislurpen vrijkomt – zwarte gaten zijn rommelige eters. Omdat de astronomen de flits ditmaal al zagen voordat het stofgordijn werd neergelaten, konden ze het hele proces in veel meer detail vastleggen. 

Over de hele wereld richtten sterrenkundigen hun krachtigste onderzoekstelescopen op de gebeurtenis. Gedurende een periode van een half jaar zagen zij hoe het licht afkomstig van het kosmisch diner van het zwarte gat eerst toenam in helderheid en daarna weer uitdoofde. In die tijd slurpte het gat grofweg de helft van de massa van de ster naar binnen. 

De gedetailleerde metingen moeten meer inzicht verschaffen in de extreme omstandigheden rond dit soort superzware zwarte gaten, die in het centrum van de meeste sterrenstelsels zitten. Zo ook in de Melkweg, het sterrenstelsel waarin de aarde en zon leven. Dat is van belang omdat zwarte gaten zo extreem zijn dat ons begrip van de werkelijkheid in hun binnenste afbrokkelt. 

Wie meer leert over het gedrag van zwarte gaten, krijgt daarom meer zicht op hoe het basale weefsel van de kosmos in elkaar steekt. Mede daarom wonnen de pioniers die zwarte gaten wiskundig beschreven en het superzware exemplaar in de Melkweg ontdekten vorige week nog een Nobelprijs, de hoogste eer in de exacte wetenschappen. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234