Zondag 19/09/2021

NieuwsAstronomie

Astronomen ontwikkelen nieuwe methode om geheimen verre planeten te ontsluieren

De onderzoekers bekeken de gasplaneet met de Very Large Telescope (VLT) in Chili.  Beeld AP
De onderzoekers bekeken de gasplaneet met de Very Large Telescope (VLT) in Chili.Beeld AP

Alsof u opeens dna-techniek tot uw beschikking hebt, terwijl u tot voor kort alleen met vingerafdrukken aan het rommelen was. Met een nieuwe meetmethode kunnen astronomen de geschiedenis van verre werelden steeds beter reconstrueren.

Bijna drie biljoen kilometer hiervandaan staat-ie, een afstand waar zelfs het licht zo’n driehonderd jaar over doet. En toch zijn astronomen erin geslaagd om op gasplaneet TYC 8998-760-1 b de verhouding te bepalen tussen varianten van voor het menselijk oog onzichtbare deeltjes, zo schrijven ze donderdag in het vakblad Nature.

Die meting, op basis van de handtekening die dergelijke deeltjes achterlaten in het licht dat van de planeet afkomt, luidt een nieuw tijdperk in. Eentje waarin zulke deeltjesverhoudingen onder meer moeten onthullen hoe ver van zijn moederster een planeet geboren werd, of er op zijn oppervlak ooit water vloeide, en misschien zelfs of er ooit leven was.

Detectives

“Dit opent een nieuwe deur”, zegt astronoom Carsten Dominik (Universiteit van Amsterdam), zelf niet bij het onderzoek betrokken. “Met nieuwe informatie doe je vaak de spannendste ontdekkingen.”

Zie ons maar als detectives die tot nog toe moorden moesten oplossen met vingerafdrukken, maar nu óók over dna-bewijs beschikken, duidt co-auteur Ignas Snellen (Universiteit Leiden) de ontdekking van zijn team. Dat ‘DNA-bewijs’ is hier de zogeheten isotoopverhouding, de verhouding tussen iets lichtere en iets zwaardere versies van hetzelfde element. In het geval van de meting aan gasreus TYC 8998-760-1 b gaat het om de verhouding tussen koolstof-12, een atoom met zes protonen en zes neutronen, en het iets zwaardere koolstof-13 dat een extra neutron aan boord heeft.

De onderzoekers bekeken de planeet met de Very Large Telescope (VLT) in Chili en zagen dat hij iets meer van dat zwaardere koolstof bevatte dan verwacht. Dat is interessant omdat koolstof-13 makkelijker wordt gevangen in ijs, wat suggereert dat de planeet op een koude plek ontstond, ver weg van zijn moederster. “Dat is nog geen sluitend bewijs voor zijn geboortelocatie, maar het toont wel hoe de isotoopverhouding helpt bij het reconstrueren van de geschiedenis van zo’n planeet”, zegt Snellen.

Venus en Mars

In ons eigen zonnestelsel geven isotoopverhoudingen nu al waardevolle inzichten over de geschiedenis van planeten, manen en planetoïden. Neem bijvoorbeeld Venus en Mars, waarop relatief veel deuterium voorkomt, ‘zwaar waterstof’ met een bonusneutron. “Dat komt vermoedelijk omdat daar ooit veel water was. Toen dat in de loop der jaren verdampte, bleef het zwaardere water vaker achter”, zegt Snellen. “Het zou heel interessant zijn als we iets soortgelijks kunnen zien op verre werelden in andere planetenstelsels.”

De nieuwe meetmethode kan de deur openen naar spectaculaire nieuwe inzichten, zegt ook Dominik. “Wie weet: misschien ontdekken we straks wel dat bepaalde biologische processen een voorkeur hebben voor een zeker isotoop. Dan kun je zo’n meting ook gebruiken om te kijken of op zo’n verre wereld misschien leven voorkomt – maar nu ben ik flink aan het dromen, hoor.”

Met de isotoopmeting bij TYC 8998-760-1 b hadden de astronomen overigens geluk omdat hij relatief groot was, en ver van zijn felle moederster stond, zodat ze het licht van de planeet goed konden meten. Maar met nieuwe instrumenten zoals de gevoelige spectrograaf crires+, die momenteel op de VLT wordt geschroefd, kun je dit soort signalen steeds beter opvangen, zegt Snellen. “Ik denk dat isotoopmetingen snel vaste prik zullen worden in het onderzoek naar dit soort verre planeten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234