Donderdag 14/11/2019

Wetenschap

Angstaanjagende magneet-ster ontstaan door botsing van andere sterren

Een tekening van een magneet-ster met daar omheen magnetische veldlijnen. In werkelijkheid zijn dergelijke lijnen onzichtbaar. Beeld NASA

Astronomen hebben in de ruimte mogelijk bewijs gevonden voor het ontstaan van een kosmische monstermagneet. De extreem magnetische ster ontstond nadat twee andere sterren op elkaar knalden.

Over de botsing waaruit de magneet vermoedelijk ontstond, toonden sterrenkundigen zich vorig jaar nog lyrisch. Het lukte toen voor het eerst om een astronomische gebeurtenis op twee compleet verschillende manieren te zien: met gewone telescopen én met zwaartekrachtsgolven, trillingen van ruimte en tijd zelf.

Mega magnetisch 

Uit die botsing is mogelijk een zeer zwarte magneet-ster ontstaan, schrijven sterrenkundigen in het vakblad MNRAS Letters. Zo’n ster, in astronomische kringen beter bekend als magnetar, is een angstaanjagend gevaarte. Zodra je in de buurt komt, verscheurt hij alle moleculen in je lichaam tot minuscule deeltjessnippers, als een soort extreem opgevoerde versie van superschurk Magneto uit de X-Men-strips. Hoe deze sterren zo waanzinnig magnetisch worden, is overigens onbekend. "Metingen als deze kunnen op termijn hopelijk iets over hun binnenste onthullen", zegt eerste auteur Maurice van Putten.

De twee objecten die op elkaar knalden zijn zogeheten neutronensterren. In die sterren heerst zo’n enorme druk dat vrijwel alles is stuk geperst. Alleen zeer kleine deeltjes, zoals neutronen, overleven dat. 

Pers je de ster daarna nog verder samen, dan roetsjt die plotseling ineen tot  een enkel punt in de ruimte. Daarin zit dan zóveel massa dat zelfs het licht niet meer aan zijn zwaartekracht kan ontsnappen. Dat markeert de geboorte van een zwart gat.

Wel of geen zwart gat?

Toch ontstond in dit geval bij de botsing volgens Van Putten geen zwart gat. "Het is bijzonder dat we dit kunnen aantonen", zegt Van Putten. "Met gewone astronomie kun je dit niet zien. Daarvoor heb je echt zwaartekrachtgolven nodig."

Van Putten en collega’s bekeken de manier waarop, en frequentie waarmee, ruimte en tijd na de botsing trilden. "Als er een zwart gat was ontstaan, hadden we dit signaal nooit zo gemeten", zegt Van Putten.

Fysicus Chris Van Den Broeck (Nikhef), die in 2015 mede leiding gaf aan de analyse van de eerste zwaartekrachtgolfmeting, is ‘sceptisch’ over het resultaat. "We denken dat onze instrumenten niet gevoelig genoeg zijn om te meten wat Van Putten beschrijft", zegt hij. Fysici van twee grote zwaartekrachtgolfdetectoren zijn nu bezig met een eigen analyse. Van Den Broeck verwacht dat zij iets anders zullen vinden.

Als Van Putten wel gelijk heeft, moet na de botsing een neutronenster zijn ontstaan – mét enorm magneetveld. Dat blijkt uit de snelheid waarmee het tollen van de ster na de botsing afnam. De neutronenster remde door zijn magneetveld  namelijk meetbaar sneller af, vergelijkbaar met hoe de magneetremmen in sommige vrachtwagens werken.

Het huidige resultaat zegt overigens alleen iets over de eerste vijf seconden na de botsing. Van Putten: "Het kan best dat de magnetar na die vijf seconden alsnog instortte tot een zwart gat."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234