Dinsdag 28/06/2022

AchtergrondTechnologie

‘Als Google aankondigt dat iets datavriendelijk is, gaan bij mij de alarmbellen af’

null Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Adverteerders zullen straks gebruikers van Android-telefoons niet meer kunnen volgen, belooft Google. Experts zijn nog niet overtuigd en denken dat vooral Google zelf zal profiteren.

Laurens Verhagen

Die advertentie die u op uw scherm te zien krijgt en die probeert u te verleiden erop te klikken? In de milliseconden voorafgaand aan die vertoning spelen tech- en advertentiebedrijven een razendsnel commercieel spel waarin ze proberen precies de juiste advertentie aan het juiste interesseprofiel te koppelen. Ze konden jarenlang hun gang gaan, met woekerwinsten tot gevolg.

Maar het sentiment is veranderd. Een bedrijf als Meta, zoals het moederbedrijf van Facebook tegenwoordig heet, is al veel geld misgelopen als gevolg van een ingrijpende wijziging van het privacybeleid door techrivaal Apple. Sinds vorig jaar krijgen bezitters van een iPhone de vraag voorgelegd of ze het wel prima vinden als advertentiepartijen hun onlinegedrag via apps willen volgen. Nee, natuurlijk: verreweg de meeste consumenten blijken op ‘nee’ te klikken.

Meta, groot geworden met het vergaren van consumentengegevens om vervolgens gedetailleerde profielen aan advertentiebedrijven te kunnen leveren, heeft daar last van: maar liefst 10 miljard dollar aan misgelopen omzet. Dat is zelfs voor een bedrijf als Meta gigantisch. Maar het kan nog erger.

De wereld van mobieltjes bestaat immers niet uit één, maar uit twee partijen die de dienst uitmaken wat betreft besturingssystemen. Naast Apples iOS is dat Android van Google. En ook Android wordt privacyvriendelijk.

‘Privacy sandbox’

Google gaat Android voorzien van een zogenoemde ‘privacy sandbox’. Het idee is dat gebruikers niet meer op detailniveau worden gevolgd voor advertentiedoeleinden. Ja, er zijn nog steeds persoonlijke advertenties, maar zónder dat allerlei persoonlijke gebruiksgegevens weglekken.

Uiteraard gebeurt dat niet door in de toekomst (Google spreekt van een meerjarenplan) zomaar willekeurige advertenties voor te schotelen. Daarvoor zijn de belangen van de advertentie-industrie veel te groot. Met Google voorop trouwens, dat vorig jaar meer dan 190 miljard euro omzette aan de handel in advertenties. Niet voor niets probeert de techgigant voortdurend beide belangen te benadrukken: privacy voor de gebruiker én een gezond onlineadvertentiesysteem waarin het nog steeds lucratief is om gratis apps en sites in de lucht te houden.

Maar hoe verenig je dat? Lotje Beek, beleidsadviseur van de Nederlandse burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom: “Gepersonaliseerd adverteren is per definitie niet privacyvriendelijk. Alleen die claim al is grappig. Als een bedrijf als Google, dat het verkopen van data als verdienmodel heeft, aankondigt dat iets datavriendelijk is, gaan bij mij sowieso alle alarmbellen af.”

Beek benadrukt dat nog weinig details bekend zijn én dat het nog minimaal twee jaar duurt voordat die privacyzandbak in werking komt, maar: “Op basis van wat we nu weten is het vooral een kwestie van het vervangen van de ene technologie om persoonlijke advertenties af te leveren door de andere. Het versterkt vooral de machtspositie van Google. Het resultaat voor de consument is dat die nog altijd gemanipuleerd wordt door hem advertenties op maat aan te bieden.”

‘Er ontbreekt nog veel informatie’

Ook Frederik Zuiderveen Borgesius, hoogleraar ICT en recht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, neemt de beloften met een flinke korrel zout. “De eerste tests zijn pas volgend jaar; er ontbreekt nog veel informatie.” In theorie is het volgens Zuiderveen Borgesius mogelijk gepersonaliseerde advertenties te leveren zónder dat persoonlijke data van gebruikers bij adverteerders of zelfs bij Google terechtkomen. “Kort door de bocht: Google stuurt dan grote aantallen advertenties naar het mobieltje van de consument, waarna het apparaat de juiste advertentie uitkiest op basis van gedrag van de eigenaar. Dit consumentengedrag wordt dan alleen op het mobieltje opgeslagen en niet op Googles eigen computers.” De een krijgt dan een advertentie voor hockeysticks, een ander taartenrecepten en een derde een adres voor Viagra-pillen.

Zelfs áls het Google lukt zo’n systeem te bouwen, dan zijn hiermee lang niet alle problemen opgelost die samenhangen met gepersonaliseerde advertenties, waarschuwt de hoogleraar. “De meer filterbubbelachtige problemen die met persoonlijke advertenties samenhangen, blijven gewoon bestaan.”

Volgens hem kan de aankondiging van Google niet los worden gezien van de recente inspanningen van Apple om het volgen van gebruikers via hun mobieltje in te perken én van de publieke en politieke druk op big tech om de datahonger te stillen. De advertentiebranche vreest ondertussen dat Google alleen maar machtiger wordt met de aangekondigde ingrepen. Anders dan bijvoorbeeld Facebook kan Google immers ook via zijn Android-besturingssysteem veel informatie over zijn gebruikers krijgen.

Zuiderveen Borgesius ziet nog een ander probleem: “Apple verdient zijn geld vooral met de verkoop van producten, niet met advertenties, zoals Google. En daardoor kan het zich veroorloven scherpere privacykeuzen te maken. Maar iPhones zijn niet voor iedereen bereikbaar. Het is zuur dat alleen vermogende consumenten privacyvriendelijke spullen kunnen kopen.”

Maar het is wat hem betreft niet alleen maar cynisme wat de klok slaat. “Jarenlang was het onmogelijk een discussie te hebben over een verbod op gepersonaliseerde advertenties. Nu is het ineens salonfähig.” Europa legt de laatste hand aan een aantal nieuwe wetten, waaronder de Digital Services Act. Tot een algeheel verbod van gepersonaliseerde advertenties zal het niet komen, maar veel politici in de EU willen ze wel aan banden leggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234