Maandag 21/10/2019

Wetenschap Blauwe ogen

‘Alle mensen met blauwe ogen hebben één gemeenschappelijke voorouder’

“Ouders met bruine ogen kunnen perfect een kind krijgen met blauwe ogen”, zegt Gert Matthijs, professor genetica (KU Leuven). Beeld VRT

U zoekt een verklaring voor een mysterie over mens, dier, voeding, gezondheid? Hier moet u zijn. 

“Ik krijg momenteel de vraag hoe de baby van Meghan en Harry eruit zal zien”, zegt professor genetica Gert Matthijs (KU Leuven) lachend. Sommige mensen willen heel graag weten welke huids- en oogkleur hij of zij zal hebben, de spruit van de donkere Meghan, die een Afro-Amerikaanse moeder heeft, en de roodharige bleekneus Harry.

Bij huidskleur is het zoals verf mengen: verschillende tinten tussen de huidskleur van de ouders kunnen. “Van het gen dat de aanmaak van pigment in je huid regelt zijn namelijk meerdere varianten, van donker naar licht”, zegt Matthijs. “De royal baby zal dus qua huidskleur een mengeling zijn Harry en Meghan. Welke is niet te voorspellen, en een broertje of zusje kan een andere huidskleur krijgen als het andere genvarianten erft.”

De postbode

Bij oogkleur is het wel of de ene, of de andere kleur. Zodra je van een van je ouders de gencode voor bruine ogen erft, krijg je hoe dan ook bruine ogen, want de bruine gencode is dominant. Die voor blauwe ogen is ‘recessief’: ze wordt altijd overklast door de gencode voor bruine ogen.

Die ‘bruine dominantie’ leidt vaak tot een pijnlijk misverstand. “Dat klaar ik altijd uit, want ik vind het erg dat ouders met bruine ogen die een kind krijgen met blauwe ogen nog altijd scheef bekeken worden”, zegt Matthijs. “Dat moet dan toch van de postbode zijn, hoor je dan.”

Twee ‘bruinogigen’ kunnen echter perfect een blauwogige baby krijgen. We erven namelijk zowel van onze vader als van onze moeder een kopie van het gen dat de oogkleur bepaalt. Erf je zowel bruin als blauw, dan krijg je dus hoe dan ook bruine kijkers. Is het twee keer de code voor blauw, dan zal de baby blauwe ogen hebben.

Hebben papa en mama allebei bruine ogen maar zit in hun DNA ook telkens een kopie voor blauwe ogen, dan kan hun kind dus blauwe ogen krijgen. Dat gebeurt wanneer ze beiden toevallig precies die code voor blauw door­ geven. Die kans is één op vier. Draagt Meghan een kopie voor blauw, dan kan ook de nieuwe royal blauwe ogen krijgen.

Iedereen bruin

Een deel van de mensen met bruine ogen is dus drager van de genetische code voor blauwe ogen, zonder dat we dat aan hun ogen kunnen zien, want die zijn bruin. En de helft van hun kinderen krijgt die code voor blauw mee en ook dat is niet altijd aan hen te zien.

“Die individuele blauwe chromosomen blijven bestaan”, zegt Matthijs. “Vergelijk het met erfelijke ziektes met recessieve genen, zoals mucoviscidose. Enkel wanneer de twee ouders drager zijn, erft hun baby die ziekte. Dat blijft gebeuren, want het gendefect verdwijnt niet uit de bevolking, het verbergt zich enkel.”

Blauwe ogen worden wel zeldzamer wanneer verschillende etniciteiten zich mengen. “Mocht je de West-Europese bevolking volledig mengen met de Afrikaanse, dan zouden er relatief minder blauwe ogen zijn. Maar ze zouden zeker nog bestaan”, zegt Matthijs. Te midden van het dominante bruin is dat volgens professor Hans Eiberg (Universiteit van Kopenhagen) des te opmerkelijker, omdat zijn onderzoek suggereert dat blauwe ogen voortvloeien uit één mutatie die erg lang geleden bij één enkele voorouder opdook.

“Aanvankelijk had iedereen bruine ogen”, zegt Eiberg. “Maar zo’n zes- à tienduizend jaar geleden trad een mutatie op die de mogelijkheid om bruin pigment aan te maken uitschakelt. ­Iedereen met blauwe ogen heeft die mutatie op exact dezelfde plek in het DNA. Daardoor weten we dat het van één voorouder komt die alle mensen met blauwe ogen gemeenschappelijk hebben.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234